ارزیابی ریسک های بهداشت، ایمنی و محیط زیست (HSE) در پروژه های زیرساختی حمل ونقل و راه سازی و تاثیر آن بر توسعه پایدار (مطالعه تطبیقی پروژه های ایران و قطر)

هدف و زمینه: پروژه های زیرساختی حمل ونقل و راه سازی به دلیل ماهیت عملیاتی، مقیاس بزرگ و استفاده از تجهیزات سنگین، با سطوح بالایی از ریسک های بهداشت، ایمنی و محیط زیست (HSE) همراه هستند. این ریسک ها می توانند موجب پیامدهای جدی مانند حوادث شغلی، اختلال در عملیات اجرایی، خسارت به دارایی های پروژه و آسیب به محیط زیست شوند. هدف این پژوهش، شناسایی، ارزیابی و مقایسه ریسک های HSE در پروژه های راه سازی ایران و قطر و بررسی اثر آن ها بر تحقق توسعه پایدار است. این مطالعه با توجه به اهمیت روزافزون مدیریت ریسک HSE در کشورهای در حال توسعه و نیز خلا موجود در مطالعات تطبیقی منطقه ای انجام شد. روش کار: شامل شناسایی ۲۵ ریسک اصلی HSE از طریق بررسی اسناد، مصاحبه با کارشناسان ایرانی و قطری، و تحلیل کمی ریسک ها با روش احتمال–شدت بود. سپس ماتریس ۵×۵ ریسک طراحی و برای هر کشور ضریب ریسک محاسبه شد. داده ها با ترکیب روش های کیفی (مصاحبه، تحلیل محتوا) و کمی (محاسبات ریسک، مقایسه ماتریسی) تحلیل شدند. یافته ها: یافته ها نشان می دهد که ریسک هایی مانند برخورد ماشین آلات سنگین، ریزش ترانشه، استنشاق گردوغبار سیلیسی، آلودگی صوتی، نشت سوخت، و مدیریت ضعیف پیمانکاران در هر دو کشور اهمیت بالایی دارند، اما شدت و احتمال وقوع آن ها در ایران بیشتر از قطر گزارش شده است. یکی از دلایل، تفاوت در سطح آموزش نیروها، استانداردهای HSE و نظارت مهندسی است. نتایج نشان داد که قطر با سرمایه گذاری در فناوری، الزامات سختگیرانه و سیستم های نظارت دیجیتالی توانسته است ریسک های HSE را به صورت قابل توجهی کاهش دهد. نتیجه گیری: نتیجه گیری بیان می کند که ارتقای سیستماتیک HSE نه تنها باعث کاهش حوادث می شود، بلکه در تحقق اهداف توسعه پایدار، افزایش بهره وری پروژه ها و مدیریت منابع نقش کلیدی دارد. پیشنهاد می شود ایران از تجربه موفق قطر در آموزش، دیجیتالی سازی نظارت و سیستماتیک سازی ارزیابی ریسک الگوبرداری کند.

کلیدواژه ها:

بهداشت ، ایمنی و محیط زیست (HSE) ، پروژه های زیرساختی حمل ونقل ، توسعه پایدار ، ایران و قطر ، مدیریت ریسک