چارچوب حکمرانی سبز برای کاهش ضایعات و هدررفت مواد غذایی در صنعت غذا: از اندازه گیری تا ارزش آفرینی

هدف و زمینه: این پژوهش به مسئله ی ضایعات و هدررفت مواد غذایی در صنعت غذا می پردازد که موجب اتلاف آب و انرژی، انتشار آلاینده ها و کاهش بهره وری اقتصادی می شود. هدف، ارائه ی چارچوبی یکپارچه برای کاهش نظام مند FLW در سطح بنگاه و زنجیره ی تامین است. ضرورت مطالعه از وجود خلا در شاخص های عملیاتی قابل مقایسه، نبود سازوکارهای انگیزشی همسو با عملکرد و بهره برداری ناکافی از ظرفیت های ارزش آفرینی از جریان های جانبی ناشی می شود. روش کار: مطالعه به صورت مرور نظام مند ترکیبی انجام شد. جامعه ی مطالعه، مقالات داوری شده و گزارش های فنی معتبر حوزه ی صنعت غذا در بازه ی زمانی ۱۳۸۹ تا ۱۴۰۴ بود. غربالگری با معیارهای ورود/خروج از پیش تعیین شده انجام شد و استخراج داده ها با برگه ی استاندارد شامل نوع مداخله، شاخص های اثر، و الزامات حکمرانی صورت گرفت. تحلیل با رویکرد ترکیب روایی و همگن سازی شاخص ها بر حسب درصد کاهش FLW، kg CO₂e/kg و m³ آب/kg و نیز برآورد اقتصادی (NPV، IRR، دوره ی بازگشت) انجام شد. یافته ها: صرف استقرار نظام پایش مرحله ای و بازخورد، کاهش ۳ تا ۸ درصدی FLW را نشان داد. مداخلات فنی شامل بهینه سازی فرآیند، بسته بندی سازگار و مدیریت سردزنجیره همراه با توافق های سطح خدمت حمل ونقل، کاهش ۴ تا ۱۵ درصدی را محقق ساخت. پیاده سازی هم زمان گزارش دهی سالانه ی FLW، مشوق های عملکردی و خرید سبز، اثر نظام مند داشت. ارزش آفرینی از جریان های جانبی (خوراک دام مجاز، کمپوست/بیوگاز، استخراج ترکیبات باارزش) غالبا با دوره ی بازگشت ۱۲ تا ۲۴ ماه همراه بود. نتیجه گیری: استقرار چارچوب سه لایه ی اندازه گیری–کاهش–ارزش آفرینی در کنار ابزارهای حکمرانی سبز می تواند در صنعت غذا کاهش پایدار ۱۵ تا ۳۰ درصدی ایجاد کند و منافع زیست محیطی و اقتصادی سنجش پذیر به دنبال داشته باشد. پیشنهاد می شود سبد شاخص های استاندارد و گزارش دهی سالانه در سطح بنگاه نهادینه، مشوق ها به عملکرد FLW مشروط، و سرمایه گذاری در سردزنجیره، بسته بندی و برنامه ریزی تولید اولویت بندی شود.

کلیدواژه ها:

ضایعات و هدررفت مواد غذایی ، حکمرانی سبز ، اقتصاد چرخشی ، تحلیل چرخه ی عمر ، سردزنجیره ، ارزش آفرینی