مدیریت عملیات اضطراری در رخداد سیل: تحلیل تطبیقی و مدل های عملیاتی در مناطق شمالی و غربی ایران

هدف این مقاله، ارائه راهکارهای عملیاتی برای مدیریت یکپارچه عملیات اضطراری در حین وقوع سیلاب، با تمرکز بر تفاوت های ژئومورفولوژیکی مناطق شمالی و غربی ایران با تکیه بر تجربه میدانی و داده های ثبت شده از سیل گرگان و آق قلا (اسفند ۱۳۹۷ و فروردین ۱۳۹۸) و سیل های شدید در لرستان و زاگرس در زمان تقریبا مشابه است، که تفاوت های بنیادین در رفتار سیل و اثرتخریبی آن شناسایی شد. ملاحظه شد در مناطق شمالی، به دلیل شیب کم و پوشش گیاهی، سیل با سرعت کم اما ماندگاری بالا رخ می دهد، در حالی که در غرب کشور، به دلیل شیب تند و اختلاف ارتفاع بین سطوح، سیل با سرعت مهیب ولی مدت زمان کوتاه اما ویرانگر اتفاق افتاد که نوع عملیات اضطراری امداد و تجهیزات امدادی لازم برای این دو منطقه را متفاوت نمود. این مقاله علاوه بر تحلیل تفاوت های عملیاتی، به بررسی عوامل تشدیدکننده خسارات، گزینه های سازه ای و غیرسازه ای کاهش خسارت و لزوم اجرای فوری «طرح جامع سیل» و «نظام نامه مدیریت سیل» به عنوان راهکارهای کلیدی می پردازد. این پژوهش نشان می دهد که تطبیق عملیات اضطراری با این اسناد بالادستی در بازه زمانی رخداد سیل، بهترین و قابل اتکاترین راهکار برای نجات جان انسان ها و کاهش خسارات است.

کلیدواژه ها:

مدیریت عملیات اضطراری ، سیلاب ، مناطق شمالی ایران ، مناطق غربی ایران ، اسکان اضطراری ، امداد و نجات ، عوامل تشدید خسارت ، طرح جامع سیل ، نظام نامه مدیریت سیل