بازخوانی مفاهیم طبیعت گرایی در معماری اسلامی و پیوند آن با طراحی بیوفیلیک

هدف این پژوهش، بازخوانی مولفه های طبیعت گرایی در معماری اسلامی و تبیین پیوندهای مفهومی و عملی آن با اصول طراحی بیوفیلیک است. معماری اسلامی همواره با بهره گیری هوشمندانه از عناصر طبیعی و انعکاس مفاهیم متعالی طبیعت در کالبد بنا، تجلی بخش هماهنگی میان انسان، معماری و محیط طبیعی بوده است. از سوی دیگر، طراحی بیوفیلیک به عنوان رویکردی معاصر، بر پایه فرضیه بیوفیلیا، بر احیای ارتباط ذاتی انسان با طبیعت در محیط های مصنوع تاکید دارد. این تحقیق با روشی توصیفی-تحلیلی و با اتکا به مطالعات کتابخانه ای عمیق در متون معماری اسلامی و ادبیات طراحی بیوفیلیک، به واکاوی این پیوند می پردازد. یافته ها نشان می دهد که مفاهیمی همچون «باغ بهشت»، «حیاط مرکزی»، «استفاده از آب و گیاهان» و «نور طبیعی» در معماری اسلامی، نه تنها کارکردی کالبدی-اقلیمی، بلکه دارای ابعاد معنوی و زیبایی شناختی هستند که به طور مستقیم با اصولی چون «ارتباط بصری و غیربصری با طبیعت»، «حضور آب»، «نور پویا» و «پیوند با سیستم های طبیعی» در طراحی بیوفیلیک همسویی دارند. این پژوهش نتیجه می گیرد که معماری اسلامی را می توان به مثابه جلوه ای پیشرو و زمینه ساز از تفکر بیوفیلیک در سنت فرهنگی ایران زمین دانست. تلفیق آگاهانه این میراث غنی با دانش نوین طراحی بیوفیلیک، می تواند به خلق فضاهای معاصر پایدار، سلامت محور و عمیقا انسانی بینجامد که هم پاسخگوی نیازهای روانی انسان مدرن هستند و هم ریشه در هویت فرهنگی-معماری او دارند.

کلیدواژه ها:

طراحی بیوفیلیک ، گردشگری ، سلامت روان ، معماری پایدار ، فضاهای تفرجی ، توسعه پایدار