طراحی چارچوبی تلفیقی برای مرزبندی سالم در خانواده بر اساس آموزه های فقه امامیه و رویکرد سیستمی

هدف این پژوهش طراحی چارچوبی تلفیقی برای مرزبندی سالم در خانواده با بهره گیری از آموزه های فقه امامیه، به ویژه قاعده لاضرر، و رویکرد سیستمی در روان شناسی خانواده است. روش تحقیق به صورت کتابخانه ای و با تحلیل محتوای کیفی انجام شده است. داده ها از منابع معتبر فقهی و روان شناختی گردآوری و با استفاده از کدگذاری سه مرحله ای (باز، محوری، انتخابی) تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که قاعده لاضرر و مفهوم مرزبندی در رویکرد سیستمی در چهار حوزه اصلی همپوشانی دارند: تعریف مرزهای سالم، شناسایی مرزهای ناسالم، پیامدهای منفی مرزهای ناسالم، و راهکارهای اصلاحی. در حوزه تعریف، قاعده لاضرر بر منع هرگونه زیان به خود و دیگران تاکید دارد و رویکرد سیستمی بر تعادل بین پیوستگی و استقلال اعضای خانواده. در حوزه شناسایی، مرزهای انعطاف ناپذیر یا مخدوش و رفتارهای آسیب زننده مصادیق ناسالمی محسوب می شوند. در حوزه پیامدها، قاعده لاضرر به مسئولیت شرعی و ضمان اشاره دارد و رویکرد سیستمی به اختلال در کارکرد خانواده. در حوزه راهکارها، رفع ضرر و بازسازی مرزها به عنوان راه حل های مشترک مطرح شدند. بر اساس این همپوشانی ها، چارچوبی پنج مرحله ای شامل ارزیابی، آگاهی بخشی، بازتعریف قواعد، تمرین ارتباطی و پیگیری طراحی گردید. این چارچوب می تواند به طراحی مداخلات فرهنگی-موثر در مشاوره خانواده ایرانی کمک کند، چرا که هم با مبانی دینی خانواده های ایرانی همخوانی دارد و هم از اثربخشی علمی برخوردار است. پیشنهاد می شود این چارچوب در مطالعات تجربی آینده مورد آزمون قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

مرزبندی سالم ، قاعده لاضرر ، رویکرد سیستمی ، مشاوره خانواده ، فقه امامیه