نقش رهبری آموزشی در نهادینه سازی یادگیری خلاق و نوآورانه

در عصر دانایی محور و اقتصاد مبتنی بر نوآوری، نظام های آموزشی با چالش اساسی تربیت نسلی خلاق و مسئله یاب روبه رو هستند. از این رو، نهادینه سازی «یادگیری خلاق و نوآورانه» به عنوان یک ضرورت انکارناپذیر، نیازمند بازتعریف بنیادین نقش رهبران آموزشی است. پژوهش حاضر با هدف واکاوی نقش رهبری آموزشی در فرایند نهادینه سازی یادگیری خلاق و نوآورانه در محیط های آموزشی انجام شده است. این مطالعه با رویکرد کیفی و به روش نظریه داده بنیاد (ساختارگرای اجتماعی) صورت پذیرفته است. مشارکت کنندگان در پژوهش شامل ۲۴ نفر از مدیران مدارس خلاق، معلمان پیشرو، متخصصان برنامه ریزی درسی و اساتید دانشگاه در حوزه رهبری آموزشی بودند که با روش نمونه گیری هدفمند از نوع گلوله برفی انتخاب شدند. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق گردآوری و بر اساس الگوی کوربین و اشتراوس (۲۰۱۵) در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند. برای تامین اعتبار یافته ها از معیارهای چهارگانه گوبا و لینکلن شامل باورپذیری، انتقال پذیری، قابلیت اعتماد و تاییدپذیری استفاده گردید. یافته ها نشان داد که رهبری آموزشی برای نهادینه سازی یادگیری خلاق و نوآورانه، مجموعه ای از کنش های چندبعدی را در پنج محور اصلی ایفا می کند: ۱. «توسعه فرهنگ تسهیل گر و ریسک پذیر» شامل طرد ترس از شکست، تشویق پرسشگری و گشودگی سازمانی؛ ۲. «بازآفرینی ساختارهای منعطف» نظیر تیم های بین رشته ای، انعطاف در زمان بندی و حذف بوروکراسی زائد؛ ۳. «توانمندسازی شناختی و انگیزشی معلمان» از طریق مدل های توسعه حرفه ای مبتنی بر کنکاش گری؛ ۴. «طراحی برنامه درسی سیال و مسئله محور» با تاکید بر یادگیری عمیق و میان رشته ای؛ ۵. «رهبری توزیع شده و مشارکت جویانه». در این میان، مقوله هسته پژوهش «رهبری آفرینش گر به مثابه معمار خلاقیت» شناسایی شد. نتایج گویای آن است که نهادینه سازی خلاقیت صرفا با صدور بخشنامه محقق نمی شود، بلکه نیازمند کنش گری فعالانه رهبران آموزشی به عنوان «تغییردهندگان پارادایم» است. رهبری تحول آفرین آموزشی، نه به عنوان ناظر اجرای دستورالعمل، بلکه به عنوان تسهیل گر ظهور ظرفیت های ناشناخته یادگیرندگان و معلمان عمل می کند.

کلیدواژه ها:

رهبری آموزشی ، یادگیری خلاق ، نهادینه سازی نوآوری ، فرهنگ مدرسه ، توسعه حرفه ای معلمان ، برنامه درسی سیال