نقش شفقت والدینی در تحول اجتماعی و هیجانی کودکان: مروری بر پژوهش های موجود و واکاوی خلاهای پژوهشی

این مقاله با هدف ارائه مروری روایتی بر مجموعه ای از پژوهش ها نگارش شده است که بین سال های ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۵ در پایگاه های PubMed، PsycINFO، Scopus، SID و Magiran منتشر شده اند. جست وجوها با تمرکز بر دو مفهوم اصلی «شفقت والدینی» و «رشد اجتماعی–عاطفی کودکان» انجام شد و پس از جمع آوری منابع، داده ها با بهره گیری از روش تحلیل مضمون مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج نشان می دهد که شفقت در والدگری—که بر مهربانی، پذیرش و حضور آگاهانه در تعامل والد–کودک تاکید دارد—نقشی بنیادین در شکل گیری دلبستگی ایمن (Bowlby, ۱۹۸۸)، تقویت توانایی تنظیم هیجان کودکان (Eisenberg et al., ۲۰۱۰; Thompson, ۲۰۱۴)، افزایش تاب آوری هیجانی (Moreira et al., ۲۰۲۰) و کاهش پرخاشگری و تعارض در محیط خانوادگی ایفا می کند (Nguyen et al., ۲۰۲۳; Medeiros et al., ۲۰۲۲; Brown et al., ۲۰۲۰).شواهد حاصل از مطالعات طولی نیز نشان می دهد کودکانی که در محیط های مبتنی بر شفقت والدینی رشد می کنند، رفتارهای نوع دوستانه بیشتری از خود نشان می دهند، در تنظیم هیجانات خود موفق ترند و مداخلات آموزشی مبتنی بر شفقت معمولا به بهبود کیفیت رابطه والد–کودک منجر می شوند (Kirby et al., ۲۰۲۱; Waters et al., ۲۰۲۰; Kirby, ۲۰۱۶; Gouveia et al., ۲۰۲۱; Jefferson et al., ۲۰۲۰). در دوران همه گیری COVID-۱۹ نیز شواهد حاکی از آن است که شفقت والدینی به عنوان عاملی محافظتی در برابر فشارهای روانی مرتبط با والدگری عمل کرده و به حفظ تعادل هیجانی خانواده کمک کرده است (Medeiros et al., ۲۰۲۲; Brown et al., ۲۰۲۰).با این حال، بیشتر پژوهش های موجود در بافت های فرهنگی غربی انجام شده و فقدان مطالعات طولی و فرهنگ محور، به ویژه در ایران، به طور چشمگیری مشهود است (Kirby, ۲۰۲۳; Ghoorchian, ۲۰۱۹). این خلا پژوهشی ضرورت طراحی و اجرای مطالعات بومی و مداخلاتی سازگار با زمینه های فرهنگی متنوع، از جمله فرهنگ ایرانی، را برجسته می سازد (Neff & McGehee, ۲۰۱۰; Gilbert, ۲۰۱۷; Kirby & Baldwin, ۲۰۱۸). بر این اساس، پیشنهاد می شود آموزش های مرتبط با شفقت والدینی به صورت بومی سازی شده و متناسب با نیازهای خانواده های ایرانی طراحی و ارائه شوند؛ مداخلاتی که علاوه بر کاهش مشکلات هیجانی کودکان، می توانند کیفیت روابط خانوادگی و سازگاری اجتماعی آنان را نیز ارتقا دهند (Gilbert, ۲۰۱۷; Siegel & Hartzell, ۲۰۱۸).

کلیدواژه ها:

شفقت والدینی ، رشد اجتماعی–عاطفی ، تنظیم هیجان ، دلبستگی ایمن ، تاب آوری هیجانی