از عهدنامه تا قرارداد هوشمند: تحلیل حقوقی-ادبی تحول مفهوم تعهد از شاهنامه فردوسی تا بلاکچین

مفهوم »تعهد« در طول تاریخ بشر، ستون فقرات نظامهای حقوقی، اخلاقی و اجتماعی بوده است. این مفهوم در ادبیات حماسی فارسی، بهویژه شاهنامه فردوسی، جایگاهی قدسی دارد؛ »پیمانشکنی« نهتنها خطایی حقوقی، بلکه گناهی نابخشودنی و مایه سقوط قهرمانان است. در حقوق بینالملل، اصل »وفای به عهد« اساس نظم حقوقی جهانی را تشکیل میدهد. در عصر فناوریهای نوین، قراردادهای هوشمند و الگوریتمهای اجماع، مفهوم تعهد را از حوزه »وجدان« و »قانون« به حوزه »کد« منتقل کردهاند. اما تعهد همیشه کامل اجرا نمیشود و اختلاف، جزء جداییناپذیر روابط انسانی است. حل اختلاف، نیازمند »میانجی« یا »داور« است. این مقاله با رویکردی میانرشتهای، سیر تحول مفهوم »تعهد« و »میانجیگری« را در سه حوزه ادبیات فارسی (شاهنامه و مثنوی)، حقوق بینالملل، و فناوریهای نوین (بلاکچین و هوش مصنوعی) تحلیل میکند. هدف، نشاندادن این حقیقت است که چگونه کهنترین استعارهها میتوانند الهامبخش مدرنترین فناوریهای حقوقی باشند.

کلیدواژه ها:

تعهد ، عهدنامه ، شاهنامه فردوسی ، حقوق بینالملل ، قرارداد هوشمند ، بلاکچین