تحلیل جامع اثرات تغییر اقلیم بر کشت و صنعت نیشکر و ارائه راهکارهای مدیریت پایدار کشاورزی و منابع طبیعی با رویکرد HSE

تغییر اقلیم به عنوان یکی از بزرگترین چالش های فراروی بخش کشاورزی، به ویژه کشت و صنعت نیشکر، پدیده ای چندبعدی است که امنیت آبی، سلامت خاک، بهره وری محصول و پایداری معیشت بهره برداران را تحت تاثیر قرار داده است. کشت و صنعت نیشکر در مناطق نیمه خشک و گرمسیری با افزایش دما، کاهش بارندگی های موثر، افزایش دفعات وقوع خشکسالی های شدید و طغیان آفات و بیماری های نوظهور مواجه شده است. این پژوهش با هدف تحلیل جامع اثرات مستقیم و غیرمستقیم تغییر اقلیم بر مولفه های زراعی، فنی، اقتصادی و زیست محیطی نیشکر، و ارائه راهکارهای مدیریت پایدار مبتنی بر رویکرد مدیریت ایمنی، بهداشت و محیط زیست انجام شد. روش پژوهش ترکیبی از مطالعات کتابخانه ای، تحلیل داده های اقلیمی پنجاه ساله (۱۳۷۴-۱۴۰۴) و بررسی میدانی در واحدهای کشت و صنعت نیشکر خوزستان بود. یافته ها نشان داد که افزایش دمای متوسط سالانه به میزان ۱.۸ درجه سلسیوس، کاهش ۲۵ درصدی بارندگی موثر و افزایش تبخیر و تعرق پتانسیل، منجر به کاهش ۱۸ درصدی عملکرد نی و ۲۲ درصدی شکر استحصالی گردیده است. همچنین فراوانی آفات کلیدی نظیر زنبورک و ساقه خواران به ترتیب ۳۵ و ۴۲ درصد افزایش یافته است. بر پایه آزمون فرضیات، بین شاخص خشکسالی هواشناسی و کاهش سطح سفره آب زیرزمینی همبستگی معنادار (۷۵/۰= r) وجود داشت. راهکارهای ارائه شده در قالب مدیریت ایمنی، بهداشت و محیط زیست شامل بهینه سازی الگوی آبیاری (توسعه سامانه های قطره ای و زیرسطحی)، استفاده از ارقام مقاوم به شوری و گرما، مدیریت تلفیقی آفات با عوامل بیوکنترل، اصلاح ساختار خاک با مواد آلی و شخم حفاظتی، بازچرخانی آب های زهکش، و استقرار سامانه های هشدار زودهنگام اقلیمی می باشد. پیاده سازی یکپارچه این راهکارها می تواند تاب آوری اکوسیستم های کشت نیشکر را در برابر تنش های اقلیمی تا ۴۰ درصد افزایش دهد.

کلیدواژه ها:

تغییر اقلیم ، کشت وصنعت نیشکر ، مدیریت پایدار ، رویکرد ایمنی بهداشت محیط زیست ، تاب آوری اکولوژیک