واکاوی نقش ذینفعان در پروژه های کلان شهری

پروژه های کلان شهری به دلیل ابعاد گسترده، هزینه های هنگفت، بازه زمانی طولانی و تاثیرات عمیق بر ساختار کالبدی، اجتماعی، اقتصادی و زیست محیطی شهرها، همواره با درجات بالایی از پیچیدگی، عدم قطعیت و تضاد منافع همراه هستند. در چنین بستری، شناخت دقیق نقش و جایگاه ذینفعان گوناگون که هر یک با اهداف، انتظارات و قدرت تاثیرگذاری متفاوت وارد عرصه می شوند، نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی اجتناب ناپذیر برای موفقیت یا شکست این پروژه ها محسوب می گردد. این پژوهش با رویکردی کیفی و با بهره گیری از روش تحلیل محتوا و مرور نظام مند اسناد و متون تخصصی مرتبط با مدیریت پروژه و برنامه ریزی شهری، به واکاوی ابعاد گوناگون نقش ذینفعان در پنج پروژه کلان شهری موفق و ناموفق در ایران پرداخته است. یافته ها نشان می دهد که ذینفعان را می توان در چهار دسته اصلی کارفرمایان و نهادهای حاکمیتی، مجریان و پیمانکاران، شهروندان و جوامع محلی، و نهادهای مدنی و زیست محیطی طبقه بندی کرد که هر دسته دارای وظایف، اختیارات، منابع قدرت و راهبردهای تعامل متفاوتی هستند. از مهمترین نقش های شناسایی شده می توان به تصمیم سازی و تامین مالی توسط کارفرما، اجرا و نوآوری فنی توسط پیمانکار، نظارت، پذیرش اجتماعی و همکاری توسط شهروندان، و ایجاد تعادل میان توسعه و پایداری توسط نهادهای مدنی اشاره کرد. همچنین، نتایج نشان می دهد که نبود مدیریت یکپارچه ذینفعان، ضعف در سازوکارهای مشارکت، و بیتوجهی به ذینفعان مغفول مانده از جمله عوامل کلیدی در بروز بحران ها، افزایش هزینه ها، توقف پروژه ها و حتی تخریب سرمایه اجتماعی در کلان شهرهای ایران بوده است. در مقابل، پروژه هایی که از ابتدا با نقشه جامع ذینفعان، سامانه اطلاع رسانی شفاف و سازوکارهای حل تعامل پیش دستانه همراه بوده اند، ضمن دستیابی به اهداف فنی، رضایت نسبی ذینفعان را نیز کسب کرده اند. در پایان، مقاله پیشنهادهایی برای اصلاح فرایند شناسایی، تحلیل و مدیریت ذینفعان در پروژه های آتی ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

ذینفعان پروژه ، مدیریت شهری ، مشارکت عمومی ، حل تعامل ، پروژه های عمرانی.