مدل سازی “مورفولوژی شهری-معماری” برای توسعه پذیری هوشمند بافت های شهری

تحولات شتابان شهری در دهه های اخیر، ضرورت بازاندیشی در رابطه ی میان ساختار کالبدی شهر و فرایندهای هوشمندسازی را برجسته ساخته است. در حالی که ادبیات شهر هوشمند عمدتا بر فناوری های دیجیتال، زیرساخت های داده و حکمرانی هوشمند تمرکز دارد، نقش بنیادین مورفولوژی شهری–معماری به عنوان بستر فضایی تحقق این تحولات کمتر به صورت نظام مند مدل سازی شده است. پژوهش حاضر با هدف تبیین و مدل سازی ارتباط میان ویژگی های مورفولوژیک بافت های شهری و ظرفیت توسعه پذیری هوشمند آن ها، چارچوبی تحلیلی ارائه می دهد که در آن ساختار فضایی، سازوکارهای عملکردی و شاخص های هوشمندسازی در قالب یک نظام یکپارچه مورد بررسی قرار می گیرند.روش تحقیق مبتنی بر رویکردی تحلیلی–تبیینی و توسعه ی مدل مفهومی چندمقیاسه است که در آن مولفه هایی نظیر شبکه ی معابر، الگوی قطعات، تراکم، تنوع کاربری و سازمان فضایی در ارتباط با شاخص هایی همچون انعطاف پذیری، تاب آوری، کارایی عملکردی و انطباق پذیری ارزیابی می شوند. نتایج نشان می دهد که توسعه پذیری هوشمند نه محصول مداخلات فناورانه ی منفرد، بلکه حاصل هم پیوندی ساختار کالبدی منسجم، عملکرد شهری کارآمد و زیرساخت های داده محور است. به عبارت دیگر، فرم شهری می تواند نقش تسهیل گر یا بازدارنده در پذیرش و کارکرد موثر فناوری های هوشمند ایفا کند.پژوهش نتیجه می گیرد که برای تحقق شهرهای هوشمند پایدار، لازم است مدل سازی مورفولوژی شهری–معماری به عنوان بخشی از فرایند برنامه ریزی و طراحی شهری نهادینه شود. چارچوب پیشنهادی می تواند به عنوان ابزاری تصمیم یار در ارزیابی سناریوهای توسعه، بازپیکربندی بافت های موجود و هدایت مداخلات آینده مورد استفاده قرار گیرد و گامی در جهت همگرایی میان نظریه ی مورفولوژی، برنامه ریزی شهری و رویکردهای داده محور در عصر هوشمندسازی محسوب شود.

کلیدواژه ها:

مورفولوژی شهری–معماری ، توسعه پذیری هوشمند ، شهر هوشمند ، مدل سازی فضایی ، ساختار کالبدی ، تاب آوری شهری ، برنامه ریزی داده محور