حق حبس زوجه، مهریه و نفقه در نظام حقوقی ایران: تحلیل فقهی، قانونی و رویه قضایی

حق حبس زوجه، مستند به ماده ۱۰۸۵ قانون مدنی ایران، یکی از مهم ترین تضمین های قانونی برای حمایت از حقوق مالی زن در نظام حقوق خانواده است. این حق که ریشه ای عمیق در فقه امامیه دارد و در آثار فقهی برجسته ای همچون تحریر الوسیله امام خمینی و جواهر الکلام شیخ محمدحسن نجفی مورد تایید قرار گرفته، به زوجه اجازه می دهد تا زمانی که مهریه حال خود را دریافت نکرده، از تمکین خاص خودداری کند. پرسش اصلی این پژوهش آن است که آیا استفاده از حق حبس، حق نفقه زوجه را ساقط می کند و آیا اعسار و تقسیط مهریه می تواند این حق را از بین ببرد؟ یافته های این مقاله، با تکیه بر دکترین حقوقی، به ویژه آثار دکتر ناصر کاتوزیان، و رویه قضایی دیوان عالی کشور نشان می دهد که استفاده از حق حبس، نشوز تلقی نشده و حق نفقه زوجه را محفوظ نگاه می دارد. همچنین حکم اعسار و تقسیط مهریه، ماهیت «حال بودن» آن را تغییر نداده و موجب سقوط حق حبس نمی گردد. این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع فقهی، قانونی، دکترینی و رویه قضایی تدوین شده است.کلمات کلیدی: حق حبس، مهریه، نفقه، اعسار، نشوز