جایگاه معرفت یقینی و علم در فلسفه ملاصدرا

علم، عبارت است از صورت حاصل از چیزی نزد مدرک ویا حضور صورت شی برای مدرک است به تعبیری علم صورت مطابق معلوم است؛اعم از اینکه معلوم مطابق خارجی داشته باشد یا نه علم و دست یافتن به معرفت یکی از مباحث مطرح در فلسفه اولی است، زیرا یکی از ملاک های فلسفی بودن یک مساله، این است که موضوع آن «موجود بماهو موجود »اما بدون تخصص طبیعی یا تعلیمی شمرده شود، یعنی موجود پیش از آن که طبیعی یا ریاضی تلقی گردد موضوع فلسفه است. این موجود، دارای عوارضی است که یکی از آن ها «علم، عالم ومعلوم »بدون آن است؛ بنابراین بحث ازعلم از مسائل فلسفه اولی شمرده می شود. صدرالمتالهین برخی از مصادیق علم حضوری را بیان می کند: علم نفس به خود، علم نفس به قوای خود،علم نفس به صور ذهنی خود،وعلم علت به معلول. انسان از طریق مفاهیم وماهیات هرگز به حقیقت وجود راه نمی یابد بلکه پس از شناخت حضوری وشهودی وجود مفاهیم وماهیات را از آن انتزاع می کند.علم حضوری نفس به خویش نخستین علمی است که نفس پیش از هر علمی دارد، در نظر صدرا نفس در ابتدای خلقت خود از هر گونه علوم انتقاشی حصولی خالی است. در این نوشتار برآنیم که چگونه علم برای انسان به معرفت یقینی تبدیل می شود صدرالمتالهین علم را در دو دسته علم حضوری و علم حصولی تقسیم می کند و معرفت یقینی و عبور از علم راحاصل فرایندی می داند که باید مراحلی را در عالم های متفاوت طی کند تا به یقین برسد. از این رو این نوشتار درصدد آن است تا بر پایه تحقیق نظری و با روش داده پردازی توصیفی – تحلیلی استدلال به بیان علم دست یافتن به معرفت یقینی از نظر فیلسوف عالم اسلام و بنیان گذار مکتب حکمت متعالیه بپردازد.

کلیدواژه ها:

علم ، علم حضوری ، علم حصولی ، معرفت یقینی ، معیار شناخت ، ملاصدرا