واکاوی تعارض حقوق زوج و زوجه در مهریه های فراتر از استطاعت مالی زوج از منظر فقه اسلامی و حقوق ایران

در سال های اخیر، تعیین مهریه های سنگین و فراتر از استطاعت مالی زوج به یکی از چالش های جدی حقوق خانواده در ایران تبدیل شده است؛ مسئله ای که نه تنها موجب افزایش پرونده های قضایی و آمار زندانیان مهریه گردیده، بلکه بنیان خانوادگی را نیز تحت تاثیر قرار داده است. پژوهش حاضر با هدف واکاوی تعارض میان حق شرعی و قانونی زوجه در مطالبه مهریه و توان اقتصادی زوج در ادای آن، به بررسی مبانی فقهی و حقوقی مهریه و آثار اجتماعی و حقوقی مهریه های غیرمتعارف می پردازد. روش پژوهش، توصیفی تحلیلی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه ای و تحلیل آرای قضایی و نظریات فقهی است. یافته های تحقیق نشان می دهد که هرچند مالکیت زوجه بر مهریه از منظر فقه اسلامی و حقوق ایران امری قطعی است، اما تعیین مهریه های گزاف و مطالبه آن در شرایط عدم توانایی واقعی زوج، با اصول عدالت، قاعده لاضرر، پرهیز از عسر و حرج و فلسفه نکاح در تعارض قرار می گیرد. بررسی مقررات اعسار و تقسیط مهریه، آرای قضایی و دیدگاه فقها نیز بیانگر ضرورت ایجاد سازوکارهای متوازن برای حمایت از حقوق زوجه و جلوگیری از فشار غیرعادلانه بر زوج است. نتیجه پژوهش نشان می دهد که اصلاح قوانین، فرهنگ سازی و تنظیم شروط ضمن عقد می تواند راهکارهای موثری جهت کاهش تعارض ها و حفظ ثبات خانواده باشد.

کلیدواژه ها:

مهریه ، استطاعت مالی زوج ، فقه اسلامی ، حقوق خانواده ، تعارض حقوق زوجین