نقش آشفتگی برنامه ریزی شده در تدریس در انعطاف پذیری شناختی و حل مسئله خلاق

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش آشفتگی برنامه ریزی شده در تدریس بر انعطاف پذیری شناختی و حل مسئله خلاق دانش آموزان انجام شد. روش پژوهش شبه تجربی با طرح پیش آزمون-پس آزمون برای دو گروه آزمایش بود. جامعه آماری شامل تمامی دانش آموزان دختر پایه نهم شهر بیرجند در نیمسال دوم سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۴ بود. بر اساس آمار اداره آموزش و پرورش شهر بیرجند، تعداد کل دانش آموزان دختر پایه نهم در این دوره حدود ۱۲۵۰ نفر برآورد گردید. نمونه پژوهش شامل ۶۰ نفر از دانش آموزان بود که به روش نمونه گیری خوشه ای دومرحله ای انتخاب شدند. در مرحله اول، از میان مدارس متوسطه اول دخترانه شهر بیرجند، دو مدرسه به صورت تصادفی انتخاب گردید. در مرحله دوم، از هر مدرسه ۳۰ دانش آموز پایه نهم به عنوان نمونه نهایی در نظر گرفته شد. سپس یک مدرسه به صورت تصادفی به عنوان گروه آزمایش و مدرسه دیگر به عنوان گروه کنترل تعیین گردید. گروه آزمایش به مدت ۸ جلسه ۷۵ دقیقه ای تحت آموزش با رویکرد آشفتگی برنامه ریزی شده قرار گرفت، به این صورت که در طول تدریس، موانع عمدی، تناقضات هدفمند، اطلاعات ناقص، و مسائل با تعریف ناقص به صورت ساختاریافته به محیط یادگیری اضافه گردید. گروه کنترل همان محتوای آموزشی را در شرایط سنتی و بدون آشفتگی برنامه ریزی شده دریافت کردند. ابزارهای پژوهش شامل آزمون کامپیوتری انعطاف پذیری شناختی و آزمون حل مسئله خلاق بود. روایی محتوایی ابزارها توسط ۵ نفر از اساتید روانشناسی تربیتی تایید شد. پایایی آزمون انعطاف پذیری شناختی با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ ۰.۸۷ و پایایی آزمون حل مسئله خلاق با روش بازآزمایی ۰.۸۴ برآورد گردید. داده های جمع آوری شده با استفاده از آزمون تحلیل کوواریانس چندمتغیری تحلیل شد. یافته ها نشان داد که بین دو گروه در هر دو متغیر انعطاف پذیری شناختی و حل مسئله خلاق تفاوت معناداری وجود داشت. میانگین نمرات انعطاف پذیری شناختی و حل مسئله خلاق در گروه آموزش با آشفتگی برنامه ریزی شده به طور معناداری بالاتر از گروه کنترل بود. نتایج این پژوهش حاکی از آن است که ایجاد آشفتگی هدفمند و برنامه ریزی شده در محیط یادگیری، با به چالش کشیدن الگوهای ذهنی قالبی و وادار کردن فراگیران به بازنگری در راهبردهای شناختی خود، نقش موثری در افزایش انعطاف پذیری شناختی و پرورش توانایی حل مسئله خلاق دارد.

کلیدواژه ها:

آشفتگی برنامه ریزی شده ، انعطاف پذیری شناختی ، حل مسئله خلاق ، دانش آموزان