تحلیل چالش های معلمان در ارزشیابی کیفی-توصیفی و ارائه راهکارهای بهبود اثربخشی آن در مدارس دولتی

ارزشیابی کیفی-توصیفی با هدف جایگزینی نمره محوری و ارتقای یادگیری عمیق، از دو دهه پیش در مدارس ابتدایی ایران اجرا می شود، اما شواهد حاکی از چالش های متعدد معلمان در اجرای موثر آن است. این پژوهش با هدف تحلیل نظام مند چالش های معلمان و ارائه راهکارهای عملی برای بهبود اثربخشی ارزشیابی کیفی-توصیفی در مدارس دولتی انجام شد. روش پژوهش ترکیبی اکتشافی متوالی بود: در فاز کیفی، ۲۲ معلم ابتدایی با نمونه گیری هدفمند مصاحبه شد و داده ها با تحلیل تماتیک بررسی گردید. در فاز کمی، ۳۵۲ معلم به پرسشنامه محقق ساخته پاسخ دادند و داده ها با مدل یابی معادلات ساختاری تحلیل شد. در فاز سوم، ۱۸ راهکار با تکنیک دلفی فازی اعتباربخشی گردید. یافته ها شش دسته چالش اصلی را شناسایی کرد: ساختاری-اداری (میانگین ۴/۳۵)، آموزشی-فرایندی (۴/۱۲)، فرهنگی-اجتماعی (۴/۰۸)، فردی (۳/۸۷)، فناورانه (۳/۷۲) و ارزیابی پذیری (۳/۵۹). مدل معادلات ساختاری نشان داد چالش آموزشی-فرایندی قوی ترین تاثیر منفی را بر کیفیت بازخورد توصیفی دارد و چالش های فرهنگی-اجتماعی مستقیما بهبود یادگیری را تضعیف می کنند. اثربخشی ارزشیابی در هر سه شاخص (کیفیت بازخورد، مشارکت دانش آموز، بهبود یادگیری) پایین تر از سطح متوسط بود. راهکارهای تاییدشده در سه سطح خرد (کارگاه شبیه سازی بازخورد)، میانی (تیم های یادگیری حرفه ای) و کلان (نظام ترکیبی نمره-توصیف) ارائه شد. نتیجه گیری: تحول ارزشیابی کیفی-توصیفی نیازمند مداخلات هماهنگ ساختاری، آموزشی و فرهنگی است و نظام ترکیبی نمره-توصیف می تواند راهگشای مقاومت های موجود باشد.

کلیدواژه ها:

ارزشیابی کیفی-توصیفی ، چالش های معلمان ، اثربخشی آموزشی ، مدارس دولتی ، پژوهش ترکیبی ، بازخورد توصیفی ، خودارزیابی دانش آموز