بررسی روش اجتهاد در فقه رایج (فردی) شیعه و فقه های نوپدید با تاکید بر فقه حکومتی

در تاریخ اسلام، فقه شیعه به دلیل محرومیت از قدرت سیاسی عمدتا در قالب فقه فردی و عبادی شکل گرفت و کمتر به حوزه حکومت و اداره جامعه پرداخت. با شکل گیری حکومت جمهوری اسلامی ایران، ضرورت بازنگری در روش اجتهاد برای پاسخ به نیازهای کلان سیاسی و اجتماعی پدید آمد. فقه حکومتی با تکیه بر انطباق اجتهاد با زمان، مکان و ساختار های سیاسی، می کوشد احکام شرعی را در سطح اداره جامعه و نهادهای حکومتی عملیاتی سازد و زمینه تحول فقه را فراهم آورد. این پژوهش با هدف بررسی روش اجتهاد در فقه رایج (فردی) شیعه و فقه های نوپدید با تاکید بر فقه حکومتی نگارش یافته است. روش این پژوهش، توصیفی تحلیلی است. براساس یافته های پژوهش حاضر، روش اجتهاد در فقه رایج بر پایه دو مرحله کلی موضوع شناسی و حکم شناسی قابل بررسی است. روش اجتهاد فقه حکومتی در ذیل سه رویکرد، فقه موضوعات، فقه نظامات و فقه سرپرستی بررسی شده است. در رویکرد اول، به بررسی ابواب فقهی حکومتی یا بررسی تمام ابواب فقه با نگرش حکومتی پرداخته می شود. در رویکرد دوم، پس از کشف تک گزاره های فقهی، به استخراج نظامات پرداخته می شود و در رویکرد سوم، مدیریت جامعه و اعمال حاکم موضوع فقه قرار می گیرد.

کلیدواژه ها:

روش اجتهاد ، فقه فردی ، فقه نوپدید ، فقه حکومتی.