تحلیل راهبردی توسعه دریامحور با رویکرد نظریه بازی ها

اقتصاد دریامحور یکی از ظرفیت های بنیادین توسعه ملی در ایران است؛ با وجود اسناد بالادستی متعدد، مطالعات دانشگاهی گسترده و سرمایه گذاری های پراکنده، دستاوردهای واقعی این حوزه کمتر از سطح ظرفیت های سرزمینی و مزیت های ژئوپلیتیکی کشور است. مسئله اصلی، نه کمبود دانش و برنامه، بلکه وجود یک بوم سازگان نهادی چندبازیگری است که در آن دستگاه ها تحت روابط پیچیده ی وابستگی متقابل، اهداف ناهم راستا و نظام پاسخگویی مبتنی بر برونداد، به تعادل هایی گرفتار می شوند که از نظر جمعی ناکارآمد است. این پژوهش با بهره گیری از رویکرد نظریه بازی ها و طراحی مکانیسم، نشان می دهد که رفتار سازمان ها در حکمرانی دریامحور را می توان به صورت یک بازی استراتژیک مدل کرد که در آن راهبرد «ادای هم شکلی و فرافکنی» برای هر بازیگر سودآورتر از «همکاری واقعی» است؛ تعادلی که آن را می توان «شکست پیروزمندانه» نامید، زیرا سازمان ها در سطح شکلی موفق جلوه می کنند اما دستاورد توسعه ای حاصل نمی شود. برای تحلیل و اصلاح این وضعیت، چارچوب مکملی مبتنی بر PDIA و برنامه ریزی تعاملی ارائه می شود که در آن طراحی نهادی به عنوان طراحی مکانیسم تلقی شده است؛ یعنی تغییر قواعد بازی، ساختار اطلاعات و سازوکارهای پاداش، تنبیه به منظور بازتنظیم انگیزه های دستگاه ها. بر اساس این چارچوب و مستظهر به ماده ۴۴ برنامه جامع تحقق سیاست های کلی توسعه دریامحور و نیز ماده ۶۸ قانون احکام دائمی برنامه های توسعه کشور، دو گزینه نهادی مطرح برای هماهنگی دریامحور، یعنی سازمان ملی توسعه دریامحور و میز ملی توسعه دریامحور، بر اساس معیارهای سازگاری انگیزشی، قابلیت یادگیری تدریجی و توان تغییر تعادل های رفتاری ارزیابی شده اند. نتایج نشان می دهد که ایجاد یک سازوکار هماهنگ کننده چابک و مسئله محور، با قابلیت شروع کوچک و اصلاح تدریجی، می تواند در کوتاه مدت زمینه هم سویی نهادی و در بلندمدت بستر تحقق توسعه دریامحور را فراهم سازد.

کلیدواژه ها:

توسعه دریامحور ، رویکردPDIA (تطبیق تدریجی مسئله محور) ، طراحی مکانیسم ، نظریه بازی ، حکمرانی دریامحور