حکمرانی سرزمینی و مولفه های کلیدی آن: رویکردی تلفیقی برای توسعه پایدار

حکمرانی سرزمینی، به مثابه رویکردی جامع و چندسطحی برای مدیریت و توسعه پایدار قلمروهای جغرافیایی، فراتر از صرفا مدیریت دولتی عمل کرده و مستلزم تعامل پیچیده و اثربخش میان طیف وسیعی از مولفه های نهادی، اقتصادی، فضایی، زیست محیطی و اجتماعی است. نظام های سرزمینی معاصر با چالش های فزاینده ای نظیر عدم انسجام نهادی، ناهماهنگی در برنامه ریزی فضایی، مدیریت ناکارآمد منابع، نابرابری های اجتماعی و رقابت های نامولد میان ذینفعان مواجه هستند که دستیابی به توسعه متوازن و پایدار را با مخاطره روبرو می سازد. این پژوهش با هدف تبیین مولفه های کلیدی حکمرانی سرزمینی بر اساس ادبیات معتبر جهانی و تطبیق با برخی مفاهیم مرتبط در ادبیات داخلی، و بررسی نقش تلفیق آن ها در ارتقای کارآمدی این شیوه حکمرانی انجام پذیرفته است. این تحقیق با بهره گیری از مرور نظام مند متون علمی در حوزه های مرتبط، مولفه های اصلی شامل نهادها، برنامه ریزی فضایی، توسعه اقتصادی، پایداری زیست محیطی، عدالت اجتماعی، مشارکت و شفافیت، و مدیریت تعارض و رقابت را شناسایی و تعاملات میان آن ها را تحلیل می کند. یافته ها حاکی از آن است که حکمرانی سرزمینی اثربخش بر درک عمیق از تعامل پیچیده این مولفه ها استوار است و عدم تلفیق و هماهنگی میان آن ها، به ویژه در مواجهه با چالش هایی نظیر سیلوهای بخشی، تضاد منافع و عدم تطابق مقیاس ها، مانعی جدی محسوب می شود. مدیریت سازنده رقابت و تعارض، در صورت هدایت به سوی اهداف مشترک و استفاده از رویکردهای نوآورانه مانند توافقات رودخانه ای یا حکمرانی بوم سرزمینی، می تواند به تقویت حکمرانی سرزمینی کمک کند. این پژوهش با تاکید بر ضرورت اتخاذ رویکرد تلفیقی، مجموعه ای از راهبردهای پیشنهادی شامل اصلاح نهادها، تقویت برنامه ریزی یکپارچه، توسعه اقتصادی مکان محور و دریا محور، بهبود مدیریت منابع، ارتقای عدالت اجتماعی، افزایش مشارکت و شفافیت، و ایجاد سازوکارهای مدیریت تعارض را برای تقویت حکمرانی سرزمینی ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

برنامه ریزی فضایی ، پایداری زیست محیطی ، توسعه اقتصادی سرزمینی ، حکمرانی سرزمینی ، حکمرانی مطلوب ، عدالت اجتماعی