نابرابری فضایی و تعارض زناشویی در مناطق حاشیه نشین: چشم اندازی روان شناختی از ساختار فضا و کیفیت روابط زوجین

تعارضات زناشویی در مناطق حاشیه نشین تنها بازتابی از مشکلات روان شناختی فردی نیستند، بلکه در تعامل پیچیده با نابرابری های فضایی، تنش های محیطی، فقر زیرساختی و گسست اجتماعی قرار دارند. مقاله حاضر با هدف تحلیل چندلایه رابطه بین فضای زیست و کیفیت روابط زوجین، به بررسی مرور نظام مند مطالعات داخلی انجام شده در حوزه تعارض زناشویی در مناطق حاشیه نشین ایران می پردازد. با تحلیل ۲۱ پژوهش انجام شده در بازه زمانی ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۲، سه الگوی اصلی تعارض در این مناطق استخراج شد: (۱) استرس مزمن ناشی از ناکارآمدی محیطی و فرسایش منابع روانی زوجین، (۲) انزوای اجتماعی و طرد فضایی که منجر به گسست در دلبستگی عاطفی می شود، و (۳) ضعف در سرمایه اجتماعی و فقدان مهارت های مقابله ای موثر که زمینه بروز خشونت زناشویی را فراهم می کند. یافته ها نشان می دهند که در بافت های حاشیه نشین، فقدان زیرساخت های کالبدی و خدمات اجتماعی، در کنار فقر اقتصادی و نابرابری های ساختاری، موجب شکل گیری الگوهایی از تعاملات زوجی می شود که به جای همدلی، بر سرزنش، پرخاشگری یا کناره گیری استوارند. مقاله حاضر بر ضرورت بازنگری در مداخلات روان شناختی و سیاست های شهری تاکید دارد؛ مداخلاتی که باید هم زمان به بافت فیزیکی، سازوکارهای اجتماعی و مهارت های فردی توجه کنند.

کلیدواژه ها:

تعارض زناشویی ، نابرابری فضایی ، حاشیه نشینی ، سرمایه اجتماعی ، روان شناسی محیطی