مقایسه تطبیقی نمونه پروژه های بازآفرینی شهری در ایران و جهان (نمونه موردی: محله ۲۲ بهمن شهر مشهد و شهر رمادی عراق)

شاید بزرگ ترین مشکل پیش روی جهان توسعه یافته شهری، شهرک سازی های غیررسمی یا محله های فقیرنشین می باشد (قادرزاده، ۱۳۹۳: ۳). پدیده حاشیه نشینی ریشه در تاریخ زندگی اجتماعی دارد و تبلور آن در قالب گتوهای نژادی، مذهبی بوده است و از آن تحت عنوان سکونتگاه های فقیر در جوامع کهن سال نام برده اند. روستاییان مهاجر به دلایل مختلف جاذبه های شهرهای بزرگ مانند درآمد بهتر، پیدا کردن شغل مناسب و... و دافعه های زادگاه خود مانند بیکاری، عدم امکانات رفاهی و بهداشتی و... به سوی شهرها که ازلحاظ امکانات و جاذبه ها بهتر از روستاها بودند، هجوم آورده و به دلیل نداشتن پول کافی و شغل مناسب مجبور به سکونت در مناطق حاشیه ای شدند و به ساخت وساز مساکن نامناسب مبادرت نمودند. یکی از مهم ترین تحولات اجتماعی در نیم قرن اخیر توسعه ی شهرنشینی است. رشد شتابان شهرنشینی عواقب و پیامدهای متفاوتی را به دنبال داشته و با آسیب های شهری متعددی همراه شده است. ناهنجاری های تاسیساتی، آسیب های اقتصادی، آسیب های زیست محیطی، نارسایی های خدماتی در حوزه های شهری و به دنبال آن ایجاد محل های حاشیه نشین ازجمله پیامدهای شهرنشینی شتابان بشمار می رود. مفهوم حاشیه نشینی معانی و اسامی گوناگونی برای خود دارد و اغلب به مساکن فاقد خدمات و نیازهای اولیه ی انسانی اطلاق می شود (الهی شیروان، ۱۳۹۶، ص. ۲-۳). در ادبیات اخیر دنیا، واژه «بازآفرینی شهری»، به عنوان یک واژه عام که مفاهیم دیگری نظیر بهسازی، نوسازی، بازسازی، توانمندسازی و روان بخشی را در برمی گیرد، به کار می رود. بازآفرینی شهری فرایندی است که به خلق فضای شهری جدید با حفظ ویژگی های اصلی فضایی (کالبدی و فعالیتی) منجر می گردد. در این اقدام فضای شهری جدیدی حادث می شود که ضمن شباهت های اساسی با فضای شهری قدیم، تفاوت های ماهوی و معنایی را با فضای قدیم به نمایش می گذارند. بازآفرینی (معاصر سازی) یعنی تولید سازمان فضایی جدید منطبق بر شرایط تازه و ویژگی های نو که همه در ایجاد روابط شهری جدید و یا تعریف دوباره روابط شهری کهن یا موجود موثر می افتد. در بازآفرینی شهری، توسعه شهری به مفهوم رشد کمی عناصر کالبدی شهر برای اسکان جمعیت و ارتقاء کیفیت زندگی، در قالب طرح های توسعه شهری رخ خواهد داد (صفوری و همکاران، ۱۳۹۹، ص. ۱۸۸). توجه به بافت های فرسوده و قدیمی برای رفع ناپایداری آن ها یکی از موضوعات جدی و محوری در رویکردهای شهری و سازمان بندی شهری است. تلاش برای ساماندهی و بازآفرینی بافت های فرسوده نیاز به مداخله ای در این بافت ها با رویکردهای بهسازی و مرمت سازی، نوسازی و بازسازی شهری دارد که در تحول و تکامل و زنده سازی دوباره شهری نقش مهمی دارند (تقوایی و طاهری، ۱۳۹۹، ص. ۱۸). این تحقیق در پی آن است که وضعیت کلی بازآفرینی شهری در نمونه مطالعاتی محله ۲۲ بهمن شهر مشهد و شهر رمادی عراق را مورد بررسی قرار دهد و نیز بیابد که چگونه می توان از دستاوردهای این پروژه ها در جهت بهبود فرآیند بازآفرینی در ایران استفاده نمود.

کلیدواژه ها:

حاشیه نشینی ، بازآفرینی شهری ، سکونتگاه های غیررسمی ، بافت های فرسوده ، نوسازی