تحلیل و مقایسه تطبیقی نمونه پروژه های بازآفرینی شهری در جهان و ایران (نمونه موردی: ازمیر ترکیه/ محله وکیل آباد مشهد)

پدیده فرسودگی و ناکارآمدی بافت های شهری، یکی از چالش های اساسی نظام برنامه ریزی شهری در کشورهای در حال توسعه، از جمله ایران، به شمار می رود. در این میان، بازآفرینی شهری به عنوان رویکردی جامع و چندبعدی، با هدف ارتقاء کیفیت زندگی، احیای هویت محله ای، تقویت مشارکت اجتماعی و دستیابی به توسعه پایدار مطرح شده است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل و مقایسه تطبیقی دو تجربه بازآفرینی شهری در محله کمرالتی شهر ازمیر ترکیه و محله وکیل آباد شهر مشهد ایران انجام شده است. روش تحقیق به صورت کیفی، اسنادی و تطبیقی بوده و از منابعی چون طرح های بازآفرینی، گزارش های رسمی، و تحلیل های زمینه ای استفاده شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که در ازمیر، بازآفرینی شهری با تکیه بر طراحی مشارکتی، مدیریت نهادی منسجم، حفاظت از میراث فرهنگی و حمایت از کسب وکارهای کوچک، توانسته به ارتقاء پایدار کیفیت زندگی شهری، تقویت سرمایه اجتماعی و ایجاد پویایی اقتصادی منجر شود. برگزاری کارگاه های طراحی مشارکتی، تشکیل کمیته های محلی و تدوین سند راهبردی بازآفرینی، از جمله اقدامات موثر در این روند بوده اند. در مقابل، تجربه بازآفرینی در محله وکیل آباد مشهد، به دلیل فقدان نگاه یکپارچه، مشارکت سطحی ساکنان، موازی کاری نهادهای مسئول و تخریب هویت کالبدی و فرهنگی محله، نتوانسته اهداف بازآفرینی را به صورت موثر تحقق بخشد. تحلیل تطبیقی این دو تجربه نشان می دهد که تحقق بازآفرینی شهری موثر و پایدار مستلزم عبور از رویکردهای صرفا کالبدی و تمرکز بر فرآیندهایی همچون مشارکت واقعی شهروندان، برنامه ریزی زمینه محور، مدیریت هماهنگ نهادی، و حفظ هویت تاریخی فضاهای شهری است. انتقال تجارب موفق بین المللی همچون مدل ترکیه، زمانی در ایران اثربخش خواهد بود که با درک زمینه های اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی بومی و همراه با اعتمادسازی میان مردم و نهادهای مسئول اجرا شود.

کلیدواژه ها:

بافت شهری ، بازآفرینی شهری ، فرسودگی شهری