تحلیلی بر ادراک ساکنان از حریم خصوصی در محلات سنتی و مدرن نمونه مطالعاتی محلات منتخب شهر مشهد

این پژوهش با هدف بررسی و تحلیل ادراک ساکنان از حریم خصوصی در محلات سنتی و مدرن شهر مشهد انجام شده است. محلات سنتی مانند طبرسی و سراب و محلات مدرن نظیر هاشمیه و سجاد به عنوان نمونه های مطالعاتی انتخاب شدند. روش پژوهش، توصیفی-تحلیلی بوده و جمع آوری داده ها از طریق ۱۵ مصاحبه نیمه ساختاریافته با ساکنان این محلات انجام شده است. داده های کیفی گردآوری شده با استفاده از نرم افزار MaxQDA کدگذاری و تحلیل شدند. یافته ها نشان می دهد که محلات سنتی، به دلیل بهره گیری از اصول معماری ایرانی-اسلامی، شامل درون گرایی، سلسله مراتب فضایی، حیاط های مرکزی، دیوارهای بلند و فضاهای واسط مانند هشتی ها و دالان ها، توانسته اند حریم خصوصی را در ابعاد مختلف بصری، صوتی و اجتماعی به خوبی حفظ کنند. این محلات حس تعلق و امنیت روانی بیشتری را در ساکنان ایجاد کرده اند. در مقابل، محلات مدرن با طراحی های باز، تراکم بالای جمعیتی، حذف فضاهای واسط و استفاده از نماهای شفاف و بازشوهای بزرگ، چالش هایی جدی در زمینه حفظ حریم خصوصی به همراه داشته اند. نفوذ صداهای محیطی، کاهش حریم بصری، نبود سلسله مراتب فضایی و کاهش حس تعلق به محله، از جمله مشکلاتی است که در این محلات مشاهده شده است. یافته ها همچنین نشان می دهند که حریم خصوصی تنها یک مفهوم کالبدی نیست، بلکه مفهومی اجتماعی و فرهنگی است که نقش اساسی در ارتقای کیفیت زندگی و امنیت روانی ساکنان ایفا می کند. در نهایت، پیشنهادهایی همچون بازنگری در طراحی محلات مدرن با الهام از اصول معماری سنتی و تقویت ارزش های فرهنگی مرتبط با حریم خصوصی ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

حریم خصوصی ، معماری ایرانی-اسلامی ، محلات سنتی ، محلات مدرن ، ادراک ساکنان ، امنیت روانی