ارزیابی آسیب پذیری بافت های ناکارآمد شهری در مواجهه با مخاطرات طبیعی

بخش قابل توجهی از سکونتگاه های غیررسمی در اراضی کم ارزش و نامناسب، نظیر حریم گسل ها و مسیل ها، توسط ساکنان و در بازه زمانی کوتاهی با استفاده از مصالح حداقلی احداث شده اند. این سکونتگاه ها عمدتا کارکرد سرپناهی داشته و به دلیل استفاده از سازه های ناپایدار و مصالح کم دوام، در برابر انواع مخاطرات طبیعی از جمله سیل و زلزله و نیز خطرات انسانی مانند آتش سوزی، به شدت آسیب پذیر هستند. مسئله محوری این پژوهش در دو بعد قابل تبیین است: نخست، با توجه به ناپایداری کالبدی و شکل گیری این بافت ها بر روی اراضی نامساعد و فاقد استاندارد، این سکونتگاه ها از سطح آسیب پذیری بالایی در مواجهه با بحران ها و بلایا برخوردارند و از سوی دیگر، به دلیل تراکم بالای جمعیتی و فشردگی بافت، اتخاذ تمهیدات موثر برای کاهش خطرات احتمالی امری ضروری به شمار می آید. دوم، فرآیند مدیریت بحران پس از وقوع حادثه نیز با موانع متعددی روبروست؛ به گونه ای که به دلیل ضعف نفوذپذیری و محدودیت های دسترسی، سرعت عملیات امدادرسانی کاهش یافته و میزان تلفات انسانی افزایش می یابد. روش تحقیق این مطالعه مبتنی بر رویکرد توصیفی تحلیلی است. در گام نخست، با گردآوری مبانی نظری، شاخص های مورد نیاز تدوین شده و در ادامه، داده های مربوط به محله التیمور به عنوان نمونه ای از بافت های حاشیه ای از منظر آسیب پذیری در برابر زلزله، با در نظر گرفتن شاخص هایی نظیر قدمت بناها، نوع مصالح ساختمانی، تراکم جمعیتی، عرض معابر، مساحت قطعات، سطح اشغال، تراکم ساختمانی، میزان فضای باز و سازگاری کاربری ها، با استفاده از روش AHP در محیط GIS تحلیل گردیده است. یافته های پژوهش حاکی از آن است که ۴.۶ درصد از بافت مورد مطالعه در برابر زلزله کاملا آسیب پذیر، ۲۰.۹ درصد دارای آسیب پذیری بالا، ۳۳.۱ درصد دارای آسیب پذیری متوسط، ۲۶.۲ درصد دارای آسیب پذیری پایین و ۲۵ درصد فاقد آسیب پذیری قابل توجه می باشند. در نهایت، به منظور ارتقاء ایمنی و بهسازی بافت، راهبردهای اجرایی مبتنی بر تکنیک AIDA تدوین و پیشنهاد شده است.

کلیدواژه ها:

ارزیابی ، آسیب پذیری ، مخاطرات طبیعی ، محله التیمور