بررسی مولفه های موثر بر کیفیت فضای مسکونی در بازآفرینی بافت های ناکارآمد مورد مطالعاتی: محله اسماعیل آباد مشهد

ایجاد مسکن باکیفیت از طریق برقراری تعادل میان معماری و محیط، بستری مناسب برای زندگی ساکنان فراهم می کند. بافت های ناکارآمد شهری، به دلیل چالش های متعدد، نیازمند توجه ویژه ای در طراحی مسکن هستند تا نه تنها مشکلات موجود را برطرف کنند، بلکه با ارتقای کیفیت سکونت، از تخلیه این مناطق و مهاجرت ساکنان جلوگیری شود. این پژوهش با هدف بررسی راهکارهای رایج در طراحی مسکن برای بافت های ناکارآمد شهر مشهد (محله اسماعیل آباد) و شناسایی مهم ترین عوامل موثر بر کیفیت فضاهای مسکونی در این بافت ها انجام شده است. روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی بوده و در دو مرحله انجام شده است. در مرحله نخست، اطلاعات گردآوری و چارچوب نظری پژوهش تدوین شده است که شامل بررسی رویکردهای طراحی در بافت های ناکارآمد و شناسایی مولفه های کیفیت فضای مسکونی از طریق مطالعات کتابخانه ای، تحلیل پژوهش های پیشین، مصاحبه و مشاهده می شود. در مرحله دوم، با استفاده از نظر متخصصان و بهره گیری از پرسشنامه، اولویت بندی و وزن دهی این مولفه ها صورت گرفته است. یافته های این پژوهش نشان می دهد که یکی از چالش های ساختاری در بافت های ناکارآمد، ریزدانگی پلاک ها است که به عنوان مانعی در مسیر نوسازی مسکن عمل می کند. بر این اساس، راهبرد تجمیع قطعات به عنوان راهکاری موثر و کارآمد در فرآیند بازآفرینی شهری مطرح شده است. تحلیل داده ها بیانگر آن است که در مقیاس محله، شش مولفه کلیدی شامل «دسترسی»، «تداوم کالبدی»، «تنوع کاربری و خدمات»، «همجواری با کاربری های سازگار»، «هویت و شناسه» و «تداوم اجتماعی» بالاترین اولویت را دارند. این نتایج بر لزوم شناخت عمیق از ویژگی های کالبدی، عملکردی و اجتماعی بافت پیش از ورود به مرحله طراحی و مداخله تاکید دارد. همچنین، بررسی ها حاکی از آن است که مولفه «تراکم» در میان سه مقیاس اصلی (ساختمان، بلوک، محله) از اهمیت ویژه ای برخوردار است؛ به گونه ای که مدیریت صحیح تراکم می تواند با حفظ جمعیت بومی و جلوگیری از افزایش فشار بر اراضی تجمیع شده، به ارتقای کیفیت زندگی در محله های هدف کمک کند. به طور کلی، نتایج این مطالعه بر اهمیت اتخاذ رویکردی جامع و مبتنی بر ظرفیت های زمینه ای در فرآیند طراحی و بهسازی فضاهای مسکونی در بافت های ناکارآمد تاکید می کند.

کلیدواژه ها:

بافت ناکارآمد ، گونه ناکارآمد ، الگوی تجمیع ، مولفه های کیفیت فضای مسکونی ، طراحی مسکن