رسانه های اجتماعی محلی و بازنمایی هویت های حاشیه ای در عصر شبکه ای: درآمدی بر تحلیل داده محور با رویکرد هوش مصنوعی

پژوهش حاضر با هدف تحلیل چگونگی بازنمایی هویت حاشیه نشینان در رسانه های اجتماعی محلی و واکاوی ابعاد گفتمانی آن، با بهره گیری از روش تحلیل شبکه معنایی و با تکیه بر رویکرد داده محور انجام شده است. در چارچوب نظری این مطالعه، از نظریه ی شبکه ای مانوئل کاستلز در خصوص ساختار قدرت، ارتباطات و بازتولید هویت های تحمیلی در فضای رسانه ای بهره گرفته شده است. مسئله اصلی پژوهش آن است که چگونه رسانه های اجتماعی محلی، به مثابه یکی از بسترهای نوین گفتمان سازی، در شکل دهی به ادراک عمومی از هویت حاشیه نشینان نقش ایفا می کنند و چه مضامین مسلطی را در این بازنمایی برجسته می سازند. برای پاسخ به این مسئله، داده های مرتبط با محتواهای منتشرشده در رسانه های اجتماعی محلی با استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی تحلیل و شبکه های معنایی استخراج گردید. یافته های تحقیق نشان داد که گفتمان حاکم بر بازنمایی حاشیه نشینان، عمدتا متکی بر مضامین منفی همچون فقر، بزهکاری، بی ثباتی اجتماعی و نابرابری است که به صورت مکرر در شبکه های مفهومی بازتولید شده و سایر روایت های متکثر و توانمندساز را به حاشیه رانده اند. در این میان، استفاده از هوش مصنوعی برای تحلیل الگوهای معنایی، امکان شناسایی دقیق پیوندهای مفهومی و تکرارهای گفتمانی را فراهم ساخت و نشان داد که رسانه های اجتماعی محلی، نه تنها بستری برای شنیده شدن صداهای حاشیه نبوده اند، بلکه خود به یکی از عوامل تثبیت کلیشه های فرهنگی و اجتماعی تبدیل شده اند. این وضعیت در راستای نظریه کاستلز، بیانگر اعمال قدرت معنایی از طریق بازتولید هویت های تحمیلی در شبکه های ارتباطی است. پژوهش همچنین نشان داد که رویکرد داده محور در تحلیل گفتمان رسانه ای، قابلیت های بالایی برای مطالعه ساختارهای مفهومی پیچیده در سطح محلی و اجتماعی دارد. از این رو، پیشنهاد می شود که سیاست گذاران فرهنگی، رسانه های محلی و پژوهشگران حوزه علوم اجتماعی، با بهره گیری از چنین روش هایی به تضعیف کلیشه های مسلط و تقویت روایت های بدیل و توانمندساز در مورد حاشیه نشینان اقدام نمایند.

کلیدواژه ها:

بازنمایی رسانه ای ، هویت حاشیه نشینان ، رسانه های اجتماعی محلی ، تحلیل شبکه معنا ، هویت های تحمیلی