تبیین مدل مفهومی کالبدی در محیط های یادگیری مناطق حاشیه نشین با تاکید بر مولفه های روان شناسی محیطی (نمونه مطالعاتی: کوی امیرالمومنین مشهد)

در بستر پیچیده روابط انسان و محیط، روان شناسی محیطی به عنوان شاخه ای از علوم رفتاری، به روابط و تاثیرات متقابل رفتارها، تعاملات و عملکرد انسان و محیط کالبدی می پردازد و تلاشی است برای تطبیق فضای کالبدی با نیازهای استفاده کنندگان. محیط یادگیری نقش اساسی در افزایش تمرکز، تقویت انگیزه، بهبود تعاملات اجتماعی، فرآیند یادگیری، عملکرد تحصیلی و رضایتمندی فراگیران ایفا می کند و نیازمند طراحی اصولی و انطباق هرچه بیشتر محیط زندگی با نیازهای انسان است که منجر به خلق محیطی موثر، کارا و مطلوب می گردد. محیط های آموزشی در مناطق حاشیه نشین شهری، اغلب فاقد کیفیت های روان شناسی محیطی بوده و با چالش های متعددی مواجه می باشند. کوی امیرالمومنین مشهد به عنوان یکی از مناطق حاشیه نشین، نمونه ای گویا از این موضوع است و بهینه سازی کالبد فضاهای آموزشی در این منطقه از منظر روان شناسی محیطی و مبتنی بر نیازهای کالبدی، روانی و اجتماعی استفاده کنندگان ضروری به نظر می رسد. این پژوهش با هدف تبیین مدل مفهومی کالبدی مبتنی بر مولفه های اثرگذار روان شناسی محیطی در محیط های یادگیری به ویژه در مناطق حاشیه نشین مانند کوی امیرالمومنین مشهد سعی در ارائه مدل مفهومی دارد. روش پژوهش از نوع کیفی با استفاده از رویکرد نظریه داده بنیاد می باشد. داده های کیفی از طریق مطالعات کتابخانه ای جمع آوری شده و با استفاده از روش تحلیل محتوای متون تخصصی در حوزه معماری و روان شناسی محیطی، کدگذاری و طبقه بندی گردیده است. در نهایت با بهره گیری از نرم افزار تحلیل سیستماتیک کیفی به مدل سازی مفهومی انجامیده است. نتایج نشان می دهد که چهار بعد اصلی و اثرگذار روان شناسی محیطی شامل احساس، عملکرد، اجتماعی و فرهنگی و معنابخشی به همراه مولفه های اثرگذار خود در تعامل با ساختار کالبدی محیط می باشند و در ارتقاء کیفیت کالبد محیط یادگیری نقش بسزایی دارند.

کلیدواژه ها:

روان شناسی محیطی ، محیط یادگیری ، مدل مفهومی ، طراحی کالبدی ، مناطق حاشیه نشین