مروری بر اهمیت و ضرورت رویکرد توانمندسازی ساکنان سکونتگاه های غیررسمی شهر مشهد در فرآیند بازآفرینی شهری

سکونتگاه های غیررسمی به عنوان یکی از بسترهای ناپایداری توسعه و نمادی از فقر شهری است که چالش ها و معضلات فراوانی را بر شهرها تحمیل کرده است. لذا شناسایی راهکارها و روش های مداخله در این سکونتگاه ها از مهمترین مسائلی است که برنامه ریزان، طراحان و مدیران شهری با آن مواجه اند و رویکردهای متفاوتی نیز در دنیا برای حل این معضل بکار گرفته شده است. یکی از این رویکردها، توانمندسازی ساکنان سکونتگاه های غیررسمی و سرمایه گذاری در دارایی های آنان است که هدف آن آموزش، مشارکت اجتماعی، ارتقاء مهارت های ساکنان و پایداری کیفیات زیست محیطی و سلامت شهروندان در ساختار این سکونتگاه ها است و اولویت اصلی آن نیز ارتقاء کیفیت زندگی ساکنان این بافت ها می باشد. به همین منظور هدف از این مقاله بررسی اصول، روش ها و شاخص های رویکرد توانمندسازی سکونتگاه های غیررسمی بوده و روش آن، توصیفی-تحلیلی و به لحاظ ماهیت کاربردی است که از روش اسنادی-کتابخانه ای و پیمایشی برای گردآوری اطلاعات استفاده شده است. بررسی های این پژوهش نشان می دهد علیرغم اینکه تاکنون اقدامات فراوانی در جهت حل معضل اسکان غیررسمی و حاشیه نشینی انجام شده و سند ملی توانمندسازی و ساماندهی سکونتگاه های غیررسمی نیز در کشور به تصویب رسیده است، اما همچنان تحقق این رویکرد، بدلیل تفرق میان کنش گران و نهادهای مختلف (رسمی و غیررسمی)، فقدان مدیریت واحد شهری، عدم درک صحیح از مفهوم بازآفرینی و فرآیند طولانی نهادسازی، عدم مشارکت و دخالت نهادهای غیررسمی تاثیرگذار (سمن ها، نهادهای توسعه گر، تسهیل گر و شهروندان)، عدم وجود سازوکار تشریک مساعی بین نهادی و ضعف ساختار و ترتیبات نهادی تصمیم گیران و... با موانع زیادی روبروست. لذا دستیابی به اهداف توانمندسازی نیازمند حمایت های بخش دولتی یا عمومی، سازمان های خیریه و مشارکت کلیه ذی نفعان بویژه ساکنان این مناطق است. طرح های توانمندسازی نیز باید منطبق با ساختار اقتصادی و اجتماعی و کالبدی سکونتگاه های غیررسمی طراحی شود و از ارائه نسخه واحد برای تمام سکونتگاه های غیررسمی کشور خودداری شود.

کلیدواژه ها:

اسکان غیررسمی ، توانمندسازی ، مشارکت اجتماعی ، بازآفرینی پایدار شهری