عدالت اجتماعی در بستر بازآفرینی شهری رویکردی برای کاهش نابسامانی های اجتماعی و فرهنگی در مناطق حاشیه نشین و بافت های فرسوده

گسترش روزافزون سکونت گاه های حاشیه نشین در نتیجه رشد شتابان و نابرابر شهرنشینی، چالش های اجتماعی و فرهنگی عمیقی را در بافت های شهری به وجود آورده است. پیامدهایی مانند فقر، نابرابری فضایی، تضعیف سرمایه اجتماعی و فروپاشی نظم فرهنگی، از جلوه های نابسامانی در این مناطق اند که تحقق عدالت اجتماعی را با موانع جدی مواجه ساخته اند. در این میان، بازآفرینی شهری به عنوان راهبردی نوین و فراگیر، ظرفیتی بالقوه برای ارتقای کیفیت زندگی، بازسازی پیوندهای اجتماعی و ساماندهی فرهنگی این نواحی فراهم می آورد. پژوهش حاضر با تمرکز بر عدالت اجتماعی در بستر بازآفرینی شهری، به بررسی ظرفیت های این رویکرد در کاهش نابسامانی های اجتماعی و فرهنگی مناطق حاشیه نشین و فرسوده می پردازد. یافته های نظری و تحلیلی نشان می دهد که بازآفرینی شهری زمانی اثربخش است که با رویکردی عدالت محور و مشارکتی همراه باشد و نیازها و هویت ساکنان محلی را در کانون توجه قرار دهد. بر این اساس، بازآفرینی تنها زمانی به تحقق عدالت اجتماعی منتهی می شود که علاوه بر مداخلات کالبدی، در سطوح اجتماعی، فرهنگی و نهادی نیز اقدامات هدفمند و پایدار انجام گیرد. این پژوهش با هدف ارزیابی وضعیت بافت فرسوده محله جهانشهر منطقه ۸ کرج در راستای بازآفرینی شهری و تحقق عدالت اجتماعی، به روش توصیفی-تحلیلی و با بهره گیری از منابع کتابخانه ای و پیمایشی انجام شده است. با استفاده از ماتریس های SWOT و QSPM، ابعاد کالبدی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی مورد بررسی قرار گرفت. یافته ها نشان می دهد بعد کالبدی دارای بیشترین نقاط قوت و ضعف است و در فرآیند بازآفرینی نقشی محوری دارد. بعد اجتماعی نیز بیشترین تهدیدها را شامل می شود و نیازمند تقویت مشارکت و اعتمادسازی در میان ساکنان است. از سوی دیگر، چالش های اقتصادی شامل بیکاری و مشاغل ناپایدار بوده و بعد فرهنگی، با وجود برخی کاستی ها، ظرفیت هایی برای تقویت هویت محلی و انسجام اجتماعی دارد. در نهایت، دستیابی به بازآفرینی پایدار نیازمند رویکردی یکپارچه، برنامه ریزی مشارکتی و بهره گیری از ظرفیت های درونی محله است.

کلیدواژه ها:

حاشیه نشینی ، بازآفرینی شهری ، عدالت اجتماعی ، رویکردهای مشارکت محور ، برنامه ریزی مشارکتی ، محله جهانشهر