شناسایی عوامل موثر بر آسیب پذیری سکونتگاه های حاشیه شهر در برابر زلزله (محله هدف: سیدی مشهد)

موقعیت جغرافیایی و سابقه لرزه خیزی بسیاری از شهرهای ایران، از جمله مشهد، توجه به موضوع آسیب پذیری از زلزله را حائز اهمیت کرده است. در همین راستا این پژوهش به بررسی آسیب پذیری کالبدی سکونتگاه های حاشیه شهر مشهد با تاکید بر محله سیدی، در برابر زلزله می پردازد. یافته ها نشان می دهد که این منطقه با تهدیدات جدی ناشی از عوامل انسانی و طبیعی مواجه هستند. روش تحقیق این پژوهش تحلیلی-توصیفی است و جهت تجزیه و تحلیل اطلاعات از نرم افزارهای GIS و AHP استفاده شده است. تحلیل داده ها حاکی از آن است که ۹۸.۲ درصد ساختمان های محله سیدی از مصالح آجر و آهن ساخته شده اند که در برابر زلزله مقاومت لازم را ندارند. همچنین ۹۷ درصد قطعات مسکونی این محدوده کمتر از ۱۵۰ مترمربع مساحت داشته و ۸۹.۵ درصد آنها بیش از ۵۰ درصد سطح زمین را اشغال کرده اند که این امر فضای باز لازم برای پناه گیری و امدادرسانی را به شدت محدود می کند. شبکه معابر با عرض کمتر از ۶ متر، دسترسی نهادهای امدادی را با مشکل مواجه خواهد کرد و از سوی دیگر، تراکم جمعیتی ۲۱۸ نفر در هکتار و نزدیکی به گسل فعال جنوب مشهد، احتمال تلفات انسانی را در صورت وقوع زلزله افزایش می دهد. نتایج مدل AHP نشان می دهد که نزدیکی به گسل، دانه بندی قطعه، عرض شبکه معابر، سطح اشغال در تصرف مسکونی بیشترین تاثیر را در آسیب پذیری منطقه دارند. بر اساس نتایج به دست آمده از بررسی های انجام شده در پژوهش حاضر اتخاذ راهکارهایی در سه دسته کلی شامل مقاوم سازی ساختمان های پرخطر، ایجاد فضاهای باز ایمن و تعریض معابر اصلی در برابر زلزله موثر واقع می شود. با توجه به سابقه لرزه خیزی گسل های مشهد، اقدامات اجرایی در این زمینه یک ضرورت انکارناپذیر است.

کلیدواژه ها:

آسیب پذیری ، حاشیه شهر ، سکونتگاه ، زلزله ، مشهد