بررسی نقش توسعه مسکن اجتماعی در بازآفرینی مناطق حاشیه نشین شهرها در راستای ارتقاء پایداری اجتماعی

حاشیه نشینی در اطراف شهرهای مختلف به عنوان یکی از پیامدهای شهرنشینی شتابان، چالش های عمیقی در دستیابی به پایداری اجتماعی در این مناطق ایجاد کرده است. این پژوهش با هدف بررسی نقش توسعه مسکن اجتماعی در بازآفرینی پایدار این مناطق و پرکردن شکاف های موجود در ادبیات پیشین نظیر: غفلت از شرایط بومی، تمرکز افراطی بر شاخص های کمی و نبود چارچوب یکپارچه انجام شده است. روش تحقیق در این پژوهش آمیخته از نوع اکتشافی (ابتدا مرحله کیفی و سپس کمی) می باشد. ابتدا با استفاده از فراترکیب ۲۹ مطالعه معتبر داخلی و خارجی به تدوین مدل مفهومی پژوهش مبتنی بر ۳ بعد، ۱۰ مولفه و ۲۷ معیار پرداخته شده است. سپس پرسشنامه تحلیل سلسله مراتبی خبرگان در بازه امتیاز ۱ تا ۹ و با مشارکت ۲۰ نفر از خبرگان مرتبط با پژوهش تدوین و تکمیل شد. یافته های حاصل از تحلیل سلسله مراتبی پرسشنامه ها نشان می دهد موفقیت پروژه های مسکن اجتماعی در گرو تعادل سه بعدی است: بعد اقتصادی-مدیریتی (با تامین مالی پایدار، اشتغال زایی محلی و حکمروایی شفاف)، بعد اجتماعی-فرهنگی (با مشارکت فعال ساکنان، حفظ هویت مکانی و تقویت امنیت) و بعد کالبدی-فضایی (با عدالت در دسترسی به خدمات، طراحی منعطف و کیفیت محیطی). اولویت بندی ابعاد بر اساس تحلیل سلسله مراتبی، نقش محوری ثبات مالی و مدیریت مشارکتی را آشکار می کند، در حالی که غفلت از هر بعد به تشدید نابرابری های فضایی و شکل گیری حاشیه های برنامه ریزی شده منجر می شود. نتایج این پژوهش بر ضرورت ادغام مسکن اجتماعی با مراکز اشتغال، استفاده از الگوهای معماری بومی و توسعه زیرساخت های حمل ونقل ارزان تاکید می نماید. به طور کلی این پژوهش با ارائه چارچوبی نظام مند، راهکارهای عملیاتی برای سیاست گذاران شهری جهت بازآفرینی مناطق حاشیه نشین و تبدیل آن ها به فضاهای پایدار و خودکفا را فراهم می کند.

کلیدواژه ها:

مسکن اجتماعی ، بازآفرینی ، مناطق حاشیه نشین ، پایداری اجتماعی