بررسی تاثیر زیبایی شناسی اثربخش محیط کار بر بهبود سلامت روان و اشتیاق شغلی کارکنان دانشگاه

در عصر کنونی طراحی های انسانی محور و پایدار محیط کار از نقش سنتی خود به عنوان یک فضای فیزیکی فراتر رفته و به بستری روان شناختی و زیبایی شناختی تبدیل شده است که رفتار و عملکرد کارکنان را شکل می دهد. مفهوم زیبایی شناسی اثربخش محیط کار به طراحی آگاهانه و هماهنگی بصری در محیط های کاری اشاره دارد که نه تنها از نظر حسی خوشایند است بلکه کارایی عملکردی، آسایش هیجانی و تمرکز شناختی را نیز ارتقا می دهد. با وجود توجه فزاینده به طراحی محیط های کاری، پژوهش های تجربی اندکی به بررسی این موضوع پرداخته اند که ویژگی های زیبایی شناختی اثربخش - فراتر از جنبه های صرفا زیباشناسانه - چگونه بر سلامت روان و اشتیاق شغلی کارکنان اثر می گذارند. هدف این پژوهش بررسی تاثیر زیبایی شناسی اثربخش محیط کار بر بهبود سلامت روانی و اشتیاق شغلی کارکنان است، با تاکید بر اینکه طراحی زیباشناختی می تواند به عنوان منبعی روانی عمل کند که احساسات مثبت را تقویت، استرس را کاهش و تعهد کاری را افزایش می دهد. چارچوب نظری پژوهش با تلفیق مفاهیم روان شناسی محیطی، نظریه تقاضا - منابع شغلی (JD-R) و اصول طراحی اثربخش شکل گرفته است و بر این فرض استوار است که محیط کار با طراحی اثربخش می تواند به عنوان یک منبع زیبایی شناختی در خدمت تاب آوری، انگیزش و سلامت روان کارکنان عمل کند. پژوهش حاضر از نوع توصیفی همبستگی است و در سال ۱۴۰۴ بر روی ۱۵۰۰ نفر از کارکنان معاونت های ستادی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان مستقر در پردیس دانشگاه انجام شد. نمونه ها بر اساس جدول کرجسی و مورگان ۳۱۰ نفر تعیین گردید و به روش نمونه گیری طبقه ای متناسب با حجم جامعه انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها شامل پرسش نامه ای ۴۰ سوالی در دو بخش بود: بخش اول اطلاعات دموگرافیک سن، جنس، سابقه تحصیلات و بخش دوم شامل گویه های مرتبط با زیبایی شناسی اثربخش محیط کار (ترکیبی و بومی سازی شده از پرسش نامه های Leather et al., ۲۰۱۹; Yoo & Kim, ۱۹۹۸; Vischer, ۲۰۰۷) سلامت روان (Tennant et al., ۲۰۰۷) و اشتیاق شغلی (Schaufeli & Bakker, ۲۰۰۳) بود. روایی صوری، محتوایی و سازه از طریق تحلیل عاملی تاییدی و پایایی با آلفای کرونباخ تایید شد. داده ها با استفاده از نرم افزار SmartPLS ۴.۰ تحلیل گردید. نتایج نشان داد که زیبایی شناسی اثربخش محیط کار تاثیر مثبت و معناداری بر سلامت روان و اشتیاق شغلی کارکنان دارد و سلامت روان نقش میانجی نسبی در این رابطه ایفا می کند. بنابراین محیط های کاری با طراحی زیباشناختی اثربخش می توانند بر تعمیق پیوند هیجانی کارکنان با سازمان و پایداری اشتیاق شغلی تاثیر بگذارند. از نظر نظری، این پژوهش با معرفی مفهوم زیبایی شناسی اثربخش محیط کار به عنوان یک سازه قابل اندازه گیری در پیوند میان طراحی سازمانی، روان شناسی محیطی و مدیریت منابع انسانی سهم قابل توجهی در توسعه دانش دارد. از نظر کاربردی نیز می تواند راهنمای سیاست گذاران در جهت توسعه ی مدیریت منابع انسانی سبز و پایدار باشد و نشان دهد که محیط های کاری با طراحی زیباشناختی اثربخش علاوه بر بهبود بهره وری، سلامت روانی و تاب آوری ذهنی کارکنان را نیز تقویت می کنند.

کلیدواژه ها:

زیبایی شناسی اثربخش محیط کار ، سلامت روان ، اشتیاق شغلی ، روان شناسی محیطی ، مدیریت منابع انسانی سبز ، طراحی پایدار محیط کار