راهبردهای روانشناختی در مدیریت استرس و اضطراب تحصیلی دانشجویان

این پژوهش با هدف بررسی عوامل روانشناختی ایجادکننده استرس و اضطراب تحصیلی و شناسایی راهبردهای روانشناختی مدیریت آن در میان دانشجویان انجام شد. روش تحقیق به صورت ترکیبی از مرور نظام مند و نظریه داده بنیاد طراحی گردید. در بخش مرور نظام مند، ۳۹ سند علمی منتشرشده بین سال های ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۵ با رویکرد PRISMA تحلیل شدند. در بخش داده بنیاد نیز مصاحبه با ۲۵ استاد روانشناسی شهر اردبیل صورت گرفت. نمونه گیری در هر دو بخش به شیوه هدفمند ملاکی و بر اساس معیار اشباع نظری انجام شد. همچنین تحلیل داده ها بر اساس رویکرد استراس و کوربین (۱۹۹۸) در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و گزینشی انجام گرفت. یافته ها نشان دادند که استرس و اضطراب تحصیلی تحت تاثیر چهار دسته عامل قرار دارند: عوامل تحصیلی آموزشی (حجم کاری، امتحانات، فشارهای تحصیلی، روابط با اساتید)، عوامل روان شناختی فردی (ترس از شکست، عزت نفس پایین، عادات مطالعه ناکارآمد)، عوامل خانوادگی و بین فردی (انتظارات والدین، فشار همسالان، کمبود حمایت اجتماعی)، و عوامل اجتماعی محیطی (مشکلات مالی، رقابت، فشارهای اجتماعی و محیط دانشگاهی). از دیدگاه اساتید روانشناسی، مولفه هایی چون کمال گرایی افراطی، اضطراب آزمون، خودکارآمدی ضعیف، نیاز به تایید دیگران و آشفتگی شناختی از مهم ترین زمینه های شکل گیری استرس تحصیلی هستند. در مرور نظام مند نیز غربالگری مقالات توسط دو پژوهشگر مستقل انجام شد و ضریب توافق بالا نشان دهنده دقت انتخاب اسناد بود. نتایج نشان داد که راهبردهای روانشناختی مانند تقویت تاب آوری، آموزش مهارت های مقابله ای، اصلاح باورهای ناکارآمد، ارتقای حمایت اجتماعی و توجه به سرمایه روان شناختی می توانند نقش موثری در کاهش استرس و اضطراب تحصیلی ایفا کنند.

کلیدواژه ها:

استرس و اضطراب تحصیلی ، روانشناختی ، دانشجویان