فرسودگی شغلی معلمان در نظام آموزشی: دلایل، پیامدها،راهکارها (محور: فرسودگی شغلی و تاب آوری در نظام آموزشی)

فرسودگی شغلی یکی از خطرات شغلی شایع در میان معلمان است که با پیامدهای فردی و سازمانی گسترده ای همراه است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل و طبقه بندی مفهومی شواهد منتشرشده درباره ی دلایل، پیامدها و راهکارهای پیشگیری از فرسودگی شغلی معلمان انجام شد. روش پژوهش از نوع مرور تحلیلی است. منابع از پایگاه های بین المللی ScienceDirect، Web of Science، Scopus، Google Scholar و Springer و نیز پایگاه های فارسی SID، Noormags و Magiran عمدتا در بازه ی زمانی ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵ با استفاده از کلیدواژه های فارسی و انگلیسی مرتبط جست وجو شدند و داده ها با روش تحلیل محتوایی متنی استخراج گردید. یافته ها نشان داد که دلایل اصلی فرسودگی معلمان در پنج محور تقاضاهای شغلی (مانند حجم کاری زیاد)، تقاضاهای هیجانی و شناختی (مانند مشکلات رفتاری دانش آموزان و نیاز به چابکی روان شناختی)، کمبود منابع شغلی (مانند کاهش حمایت سازمانی و خانوادگی)، کمبود منابع شخصی (مانند خودکارآمدی پایین و ادراک تهدیدآمیز از موقعیت های شغلی) و ناسازگاری ارزش ها و کاهش معنا (مانند باورهای غیرمنطقی و نگرش های منفی نسبت به حرفه ) و نابرابری بین تلاش و پاداش طبقه بندی می شود. پیامدهای فرسودگی در دو سطح فردی (آسیب های جسمی و روانی) و حرفه ای مشاهده شد. سه دسته ی اصلی راهکارها شامل مداخلات بین فردی (حمایت اجتماعی و ذهن آگاهی، درمان و فعالیت های بدنی)، روان شناختی درون فردی (تقویت امید، راهبردهای مقابله ای، ارتقای هوش هیجانی و معنوی) و تحولی-انگیزشی (آموزش شادی و ایجاد توازن کار-زندگی) پیشنهاد گردید. طبق نتایج، پیشنهاد می شود آموزش وپرورش با طراحی برنامه های آموزشی و حمایت حرفه ای از معلمان مثلا از طریق شبکه ی همکاران در پلتفرم های دیجیتال آموزشی به پیشگیری از فرسودگی شغلی کمک کند.

کلیدواژه ها:

پیامدهای فرسودگی شغلی ، راهکارهای فرسودگی شغلی ، سندرم فرسودگی شغلی ، فرسودگی شغلی ، معلمان