بررسی نقش راهبردهای تدریس فعال در افزایش مشارکت و انگیزه یادگیری دانش آموزان

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش راهبردهای تدریس فعال در افزایش مشارکت و انگیزه یادگیری دانش آموزان انجام شد. در دهه های اخیر، رویکردهای سنتی تدریس که عمدتا بر سخنرانی و انتقال یک طرفه اطلاعات استوار هستند، با نقدهای جدی از سوی نظریه پردازان یادگیری مواجه شده اند و در مقابل، راهبردهای تدریس فعال به عنوان رویکردی موثر برای افزایش درگیری شناختی، عاطفی و رفتاری دانش آموزان مورد توجه گسترده قرار گرفته است. در این مطالعه مروری-تحلیلی و فراتحلیلی، با بهره گیری از مبانی نظری سازنده گرایی، نظریه خودتعیین گری و نظریه یادگیری اجتماعی-هیجانی، ۴۶ پژوهش تجربی و نیمه تجربی انجام شده در بازه زمانی ۱۳۸۵ تا ۱۴۰۳ مورد تحلیل قرار گرفت. یافته های فراتحلیل نشان داد که راهبردهای تدریس فعال با اندازه اثر ترکیبی ۸۶/۰+ بر انگیزه یادگیری (درونی و بیرونی) و با اندازه اثر ۸۱/۰+ بر مشارکت دانش آموزان (رفتاری، عاطفی و شناختی) تاثیر معنادار و بزرگی دارند. در میان انواع راهبردهای تدریس فعال، یادگیری مبتنی بر مسئله (PBL) با اندازه اثر ۹۲/۰+، یادگیری همیاری (۹۰/۰+) و روش اکتشافی (۸۵/۰+) به ترتیب بیشترین تاثیر و روش بحث گروهی (۷۴/۰+) و ایفای نقش (۶۸/۰+) کمترین تاثیر را بر انگیزه و مشارکت نشان دادند. همچنین نتایج تحلیل تعدیل کنندگی نشان داد که اثربخشی راهبردهای تدریس فعال در پایه های اول تا سوم ابتدایی (۹۳/۰+) بیشتر از پایه های چهارم تا ششم (۷۸/۰+) و در کلاس های با اندازه کوچک (۲۵-۱۵ نفر) بیشتر از کلاس های پرجمعیت (۳۵-۲۵ نفر) است. در مجموع، نتایج این پژوهش نشان می دهد که راهبردهای تدریس فعال نه تنها انگیزه و مشارکت را افزایش می دهند، بلکه با ایجاد محیط یادگیری معنا دار و تعاملی، زمینه را برای یادگیری عمیق و پایدار فراهم می کنند.

کلیدواژه ها:

راهبردهای تدریس فعال ، انگیزه یادگیری ، مشارکت دانش آموزان ، یادگیری مبتنی بر مسئله ، دوره ابتدایی.