فنون برهان ورزی در نامه سی و یکم نهج البلاغه بر اساس مولفه های نحو کارکردگرا

انسان از زبان برای ارتباط و انتقال اندیشه بهره می ­گیرد و اهداف و اغراض خود را در قالب آن ساختاربندی می­ کند. پراگماتیک یا کاربردشناسی، کاربردهای ارتباطی زبان را در درجه نخست اهمیت قرار می­ دهد. یکی از کاربردهای زبان، متقاعد کردن مخاطب است که با تکیه بر تکنیک­ های برهان­ورزی تحقق می ­یابد. این تکنیک­ ها، ساخت نحوی جمله­ ها را تحت تاثیر قرار می­ دهد. در میان نظریه ­های نوین دستوری، نحو کارکردگرای سیمون دیک و به تبعیت از او احمد المتوکل، تحت تاثیر پراگماتیک، رویکرد کاربردی به ساختار جمله­ ها دارد و نقش و اهداف کاربردشناختی آن را مد نظر قرار می­ دهد. پژوهش حاضر که با روش توصیفی­ تحلیلی سامان یافته، به دنبال آن است که کیفیت کارکرد احتجاجی مولفه­ های نحو کارکردگرا را مورد بررسی قرار دهد و میزان برهم­کنشی که این مولفه ­ها با تکنیک­ های برهان ­ورزی را مشخص کند که برای نیل به این هدف، نامه سی و یکم نهج ­البلاغه را به عنوان پیکره پژوهش انتخاب نموده است. برآیند پژوهش نشان داد که کانون پرسشی در این نامه با شگرد استفهام هم­پوشانی دارد و راهبردی برای نهادینه کردن باور در ذهن مخاطب است. کانون تکمیلی در سخن امام (ع) با استشهاد کلامی متناسب است و سازوکاری برای گسترش افق معنایی مخاطب و ترغیب او به عمل است. زنجیره کانونی، مشابه پیوستار کاربردشناختی است که این تکنیک، مراتب برهانی را از دیدگاه امام (ع) درجه­ بندی می ­کند. همچنین کانون مقابله از ره گذر فرآیند کانونی سازی، زمینه برهان­ ورزی کلام و تثبیت استدلال را فراهم می­ نماید. افزوده­ های وجهی در کلام امام (ع) نیز با توجه به درجه تعهد ایشان نسبت به وقوع رخداد، در تقویت یا تضعیف گزاره استدلالی نقش دارند

کلیدواژه ها:

نحو کارکردگرا ، سیمون دیک ، احمد المتوکل ، کاربردشناسی ، برهان ورزی ، نهج البلاغه