صورخیال متعالیه از تاویل تا واقعیت: نقد و معرفی صورخیال متعالیه

پیوند فلسفه و شعر، از دیرباز از مباحث چالش برانگیز و متناقض نما در حوزه مطالعات میان رشته ای به شمار می آید. پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی–نقدی، در پی بررسی این تقارن در اثر صورخیال متعالیه نوشته دکتر محمود فتوحی است؛ اثری که مدعی خوانش صدرایی شعر صائب تبریزی بر پایه مبانی حکمت متعالیه ملاصدرا است. در این نوشتار، ساختار، محتوا و شیوه استدلال کتاب به صورت نظام مند واکاوی شده تا روشن شود آیا نویسنده توانسته است ادعای پیوند فلسفه صدرایی و شعر سبک هندی را به درستی اثبات کند یا نه. نتایج نشان می دهد که صورخیال متعالیه با بهره گیری از مفاهیم بنیادین حکمت صدرایی مانند حرکت جوهری، اصالت وجود، تشکیک، عشق و زیبایی، الگویی نو در خوانش شعر دوره صفوی ارائه داده است؛ الگویی که از سطح بلاغی و استعاری فراتر می رود و به تبیین فلسفی و متافیزیکی صورت های خیال می انجامد. هرچند در پاره ای مواضع، گزینش محدود ابیات و تفسیر به رای فلسفی، به انسجام نظری اثر آسیب رسانده است، اما در مجموع این اثر را می توان گامی نو در جهت آشتی فلسفه و شعر و بازتعریف بنیادهای نظری و زیبایی شناسی شعر فارسی دانست.

کلیدواژه ها:

حکمت متعالیه ، ملاصدرا ، صائب تبریزی ، فلسفه شعر ، صورخیال متعالیه