تاملی فلسفی و روان شناختی با رویکرد تطبیقی بر مفهوم شادی در جهان بینی داستایفسکی

این مقاله با رویکردی تطبیقی و تحلیلی، به بررسی ابعاد گوناگون مفهوم شادی در جهان بینی فلسفی و ادبی فئودور داستایفسکی می پردازد. شادی از دیدگاه داستایفسکی، صرفا تجربه ای زودگذر یا احساسی سطحی نیست، بلکه پدیده ای ژرف، معنوی و هم نشین با رنج، بحران های اخلاقی و لحظات اگزیستانسیالیستی انسانی است که فرد با بنیادی ترین پرسش ها و چالش های وجودی خود، مانند معنای زندگی، آزادی، مرگ، تنهایی و هویت، بی واسطه و بی پرده روبه رو می شود و ازطریق این مواجهه به آگاهی و تحول عمیق درونی دست می یابد. مقاله ضمن واکاوی لحظات شادی در مهم ترین آثار داستایفسکی نشان می دهد که این مفهوم در آثار او اغلب با تجربه های رنج، فروتنی، عشق و معنابخشی به زندگی پیوند خورده   است. در این پژوهش، سنت های فلسفی و عرفانی مختلف، از یونان باستان (ارسطو)، حکمت اسلامی (ابن سینا) تا عرفان ایرانی (مولوی)، با نگاه داستایفسکی مقایسه می گردد تا تفاوت ها و همگرایی اندیشه وی با دیگر اندیشمندان روشن گردد. سپس، با استناد به نظریه های روان شناسی معاصر، نشان داده می شود که شادی در داستایفسکی به مثابه کمال اخلاقی، رستگاری روح، و آگاهی معنوی تعریف می شود. داستایفسکی بر این باور است که انسان در مواجهه اصیل با رنج، تعارض و تردید، به زیست معنادار دست می یابد؛ و شادی در این رهگذر، به شاخصی برای خودیابی فرد بدل می شود. درنهایت، مقاله با برجسته کردن وجه تمایز داستایفسکی از رویکردهای مدرن روان شناسی که شادی را غالبا به مولفه های ذهنی، هیجانی و رفاهی تقلیل می دهند، تاکید می کند که شادی ازمنظر داستایفسکی فرایندی وجودی، اخلاقی و متعالی است؛ امری که نقش تعیین کننده ای در بازتعریف هویت انسانی و معنای زندگی دارد.

کلیدواژه ها:

داستایفسکی ، شادی ، رنج ، رستگاری ، ارسطو ، ابن سینا ، مولوی