بررسی پرسش های باز و بسته و جهت گیری آ ن ها در اشعار مهدی اخوان ثالث (مطالعه موردی: مجموعه شعرهای زمستان، آخر شاهنامه و از این اوستا)

در رویکردهای زبانشناسی پرسش ها بر اساس میزان اختیار یا اجبار مخاطب در پاسخ گویی، به دو دسته باز و بسته با گونه های مختلف تقسیم شده اند. پرسش های باز مشارکت فعال مخاطب را در خوانش شعر ایجاد می کنند؛ اما در پرسش های بسته مخاطب مجبور است از بین گزینه های موجود، یکی را برگزیند یا با پاسخ مورد نظر گوینده همراهی کند. هدف این پژوهش بررسی پرسش های بازتاب یافته در مجموعه اشعار زمستان، آخر شاهنامه و از این اوستا از اخوان ثالث بر این اساس و با رویکرد توصیفی-تحلیلی است. یافته ها نشان می‍دهد که اخوان بیشتر به جمله های پرسشی باز (اطلاعی گسترده و محدود) توجه نشان داده که دلالت بر این دارد که او بیشتر به دنبال پاسخ های تازه، دقیق و جزئی بوده است؛ اما پرسش کننده به نحوی بر پاسخ هایی که باید داده شود، کنترل دارد. بدین ترتیب، برخلاف ماهیت پرسش های باز، پاسخ ها هدایت شده هستند. از میان پرسش های بسته نیز به پرسش بله/خیر بیشترین توجه نشان داده شده است که این امر ضمن نشان دادن میزان اجبار مخاطب به دادن پاسخ های مشخص، نشان دهنده این است که اخوان به دنبال دریافت پاسخ هایی صریح و قطعی درباره تحقق یا عدم تحقق یک فعل، دریافت تایید یا رد مخاطب بوده است. بررسی تفکیکی انواع جمله های پرسشی در این سه مجموعه نشان می دهد که از بسامد جمله های تاکیدی کاسته و به بسامد جمله های بله/خیر و انتخابی افزوده شده است. در مجموعه آخر شاهنامه بسامد جمله های اطلاعی گسترده کمتر، و اطلاعی محدود بیشتر شده که در مجموعه از این اوستا بسامد این نوع جمله ها دوباره افزایش یافته است. جهت گیری موضوعی پرسش‍ها بیشتر پیرامون هویت اشخاص، ماهیت و نوع عمل بوده است که در مجموعه از این اوستا نمود چشم گیرتری پیدا کرد ه اند. این امر دلالت بر توجه به هویت افراد، منشا انسانی افعال و چیستی آن ها دارد.

کلیدواژه ها:

اشعار اخوان ثالث ، پرسش های باز ، پرسش های بسته ، کنترل شوندگی ، جهت گیری پرسش