تحلیل سیاسی به مثابه سامانه ای ترمودینامیکی: چارچوبی برای سنجش آنتروپی تحلیلی و انسجام معرفتی

این پژوهش با هدف ارائه چارچوبی مفهومی برای ارزیابی کیفیت درونی تحلیل های سیاسی، مفهوم «تحلیل سیاسی به مثابه سامانه ای ترمودینامیکی» را معرفی می کند. در این چارچوب، اجزا و ارکان تحلیل به عنوان عناصر فعال و ساختاری سیستم در نظر گرفته می شوند که سطح هماهنگی میان آن ها، تعیین کننده میزان «آنتروپی تحلیلی» است. آنتروپی تحلیلی در اینجا شاخصی معرفت شناختی است برای سنجش میزان بی نظمی، گسست یا ناسازگاری میان اجزا (بازیگران، داده ها، انگیزه ها) و ارکان تحلیل (مکتب فکری، رویکرد نظری، روش شناسی و منطق تحلیلی). پژوهش از نظر ماهیت، تحلیلی– مفهومی و از نظر روش، توصیفی– تبیینی است و بر پایه مدل سازی استعاری و نظریه سیستم ها بنا شده است. با الهام از مفاهیم ترمودینامیک همچون انرژی، تعادل و آنتروپی، سازوکاری برای تشخیص انسجام معرفتی در تحلیل های سیاسی طراحی شده است. کاربست مدل در مطالعه موردی مناقشه حقوقی پیرامون فعال سازی مکانیسم «اسنپ بک» پس از پایان دوره قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت نشان می دهد که ریشه آنتروپی تحلیلی در نظام بین المللی نه در داده های سیاسی، بلکه در اختلاف معرفتی میان دو دستگاه تحلیلی رقیب (ایران، روسیه و چین در برابر آمریکا و اروپا) است. یافته ها حاکی از آن است که مدل ترمودینامیکی می تواند ابزاری موثر برای سنجش انسجام، پایداری و کیفیت درونی تحلیل های سیاسی باشد و افق تازه ای برای پژوهش های میان رشته ای در علوم سیاسی بگشاید. این چارچوب با عملیاتی شدن مفاهیمی مانند «انرژی تحلیلی» و «آنتروپی معرفتی»، ابزاری برای نقد درونی و ارزیابی ساختاریافته ی تحلیل های سیاسی فراهم می کند.

کلیدواژه ها:

آنتروپی تحلیلی ، ترمودینامیک ، مدل سازی استعاری ، نظریه سیستم ها