بازخوانی اختلاف قرائت در آیه ۳۱ سوره رعد بر اساس رسم الخط مصحف صنعا (۱)

هدف:این پژوهش با هدف بررسی انتقادی اختلاف قرائت در آیه ۳۱ سوره رعد (افلم ییاس/ افلم یتبین) و ارزیابی اعتبار قرائت منسوب به جمعی از صحابه، تابعین و امامان معصوم (ع) انجام شده است. مسئله اصلی، تحلیل گزارش ابن عباس درباره خطای کاتب در نگارش این واژه و بازخوانی این قرائت بر اساس کهن ترین مصحف موجود یعنی مصحف صنعا (۱) است.روش:این تحقیق با روش توصیفی-تحلیلی و با رویکرد انتقادی-تاریخی انجام شده است. داده ها از طریق مطالعه کتابخانه ای منابع تفسیری و قرائات (چون تفاسیر طبری، زمخشری، طبرسی و کتب قرائات) و نیز بررسی مستقیم تصاویر منتشرشده از مصحف صنعا (۱) گردآوری شده است. با توجه به نبود آیه مورد بحث در صفحات موجود، با بررسی رسم الخط واژگان مشابه در این مصحف، شیوه نگارش واژه «ییاس» بازسازی و تحلیل شده است.یافته ها:یافته ها نشان می دهد که قرائت «افلم یتبین» از بیش از بیست نفر از صحابه و تابعین و سه امام معصوم (ع) نقل شده است. در رسم الخط مصحف صنعا، همزه در میان کلمه نه تنها نوشته نمی شود، بلکه پایه ای (همچون الف یا دندانه) نیز برای آن در نظر گرفته نمی شود. بر این اساس، واژه «ییاس» در این رسم الخط به صورت «ییس» نوشته می شود که با «یتبین» از نظر تعداد دندانه ها تفاوتی ندارد. بنابراین، ادعای ابن عباس درباره اشتباه کاتب در شمارش دندانه ها بر اساس این مصحف منتفی است. همچنین، معنای «یتبین» (آشکار شدن) بدون نیاز به تقدیر و تکلف، با سیاق آیه سازگار است.نتیجه گیری:قرائت «افلم یتبین» با پشتوانه نقلی قوی از منابع فریقین و نیز هماهنگی با رسم الخط کهن مصحف صنعا، از اعتبار قابل توجهی برخوردار است. اگرچه این قرائت با قرائت مشهور (افلم ییاس) در صورت تفسیر یاس به علم، تفاوت معنایی فاحشی ندارد، اما وضوح معنایی و عدم نیاز به تقدیر، آن را به قرائتی مرجح تبدیل می کند. این پژوهش نشان می دهد که استفاده از شواهد مکتوب کهن می تواند در داوری درباره قرائات راهگشا باشد.

کلیدواژه ها:

آیه ۳۱ سوره رعد ، قرائات ، ییاس ، یتبین ، مصحف صنعا (۱) ، اهل بیت ، ابن عباس