راهبردهای مدیریتی موثر بر بهره برداری پایدار از خدمات فرهنگی بوم سازگان جنگل در شهرستان جوانرود

سابقه و هدف: جنگل های زاگرس، یکی از مهم ترین بوم سازگان های طبیعی در ایران هستند که نقش حیاتی در توسعه اقتصادی و بوم شناختی کشور و حفظ منابع آب و خاک دارند. این جنگل ها در گذشته بیشتر از ۱۰ میلیون هکتار وسعت داشتند، اما به دلیل بهره برداری های بی رویه طی سال های متمادی، دچار تخریب و کاهش مساحت شده اند. استان کرمانشاه در بخش زاگرس شمالی دارای حدود ۶۴۶ هزار هکتار پوشش جنگلی است که ۲۵ درصد از سطح این استان را در برمی گیرد. تاکنون، خدمات فرهنگی بوم سازگان جنگلی (منافع غیرمادی که مردم از طریق تفریح، تامل و تجربه های زیبایی شناختی از جنگل دریافت می کنند) در استان کرمانشاه، کمتر مورد توجه قرار گرفته است. پژوهش پیش رو با هدف بررسی چهارچوب تحلیل سوآت و ارائه راهکارها و راهبردهای اجرایی و مدیریتی به منظور استفاده از خدمات فرهنگی بوم سازگان جنگل در شهرستان جوانرود انجام شد.مواد و روش ها: این پژوهش از نوع توصیفی- تحلیلی است که در شهرستان جوانرود واقع در شمال غرب استان کرمانشاه انجام شد. جمعیت این شهرستان ۷۱,۳۲۵ نفر است. جامعه آماری شامل ۹۰ نفر از کارشناسان و متخصصان در سه سطح شهرستانی (۳۵ نفر از نقش آفرینان محلی)، استانی و کشوری (۵۵ نفر از کارشناسان میراث فرهنگی و منابع طبیعی) بود که براساس فرمول کوکران با خطای ۱۰ درصد و به روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند. داده ها از طریق پرسش نامه با مقیاس لیکرت پنج گزینه ای و مصاحبه جمع آوری شد. این اطلاعات با استفاده از تحلیل SWOT و ماتریس SPAC آنالیز شدند. برای تفکیک اجزای چهارگانه تحلیل سوآت، مرز شهرستان جوانرود به عنوان مرز سیستم در نظر گرفته شد.نتایج: یافته های این پژوهش نشان داد که از مجموع ۱۹ نقطه قوت شناسایی شده، مهم ترین آن ها به ترتیب اهمیت شامل وجود بازارچه مرزی با وزن نسبی ۸۴ درصد، آب وهوای معتدل با بارندگی مناسب با وزن نسبی ۶۷/۸۰ درصد و وجود جنگل های طبیعی بلوط به مساحت ۵۶,۷۷۳ هکتار با وزن نسبی ۴۴/۸۰ درصد هستند. همچنین، از میان ۱۹ نقطه ضعف شناسایی شده، زیرساخت ضعیف شهرستان (جاده ها و ارتباطات) با وزن نسبی ۷۸/۸۷ درصد، افزایش آتش سوزی های سالانه در عرصه های طبیعی با وزن نسبی ۷۸/۸۵ درصد و دپوی زباله های شهرستان در رویشگاه های جنگلی با وزن نسبی ۷۸/۸۱ درصد به عنوان مهم ترین نقاط ضعف مطرح بودند. در بررسی ۱۰ فرصت شناسایی شده، وجود جنگل ها و مراتع غنی در استان کرمانشاه با وزن نسبی ۷۸/۸۱ درصد، وجود آثار تاریخی متعدد در این استان (مانند طاق بستان، معبد آناهیتا و غار قوری قلعه) با وزن نسبی ۷۴ درصد و مجاورت با کلان شهر کرمانشاه با وزن نسبی ۱۱/۷۳ درصد به عنوان مهم ترین فرصت ها شناخته شدند. اصلی ترین تهدیدها از میان ۱۰ تهدید شناسایی شده نیز شامل تخریب جنگل ها و مراتع توسط افراد غیربومی با وزن نسبی ۸۹/۷۸ درصد، بحران های محیط زیستی (سیلاب ها، تغییرات آب وهوایی و خشک سالی) با وزن نسبی ۶۷/۷۸ درصد و ریزگردها و تغییر اقلیم با وزن نسبی ۷۸/۷۷ درصد بودند.نتیجه گیری کلی: براساس تحلیل ماتریس ارزیابی موقعیت و اقدام راهبردی، ازنظر کل نقش آفرینان (۰۵/۴-، ۵۵/۰-)، نقش آفرینان جوانرود (۵۲/۹-، ۳۱/۱-)، نقش آفرینان استان کرمانشاه (۵۷/۰-، ۱۴/۱-) و نقش آفرینان تهران (۵۵/۰-، ۸/۱)، راهبردهای تدافعی و محافظه کارانه برای توسعه خدمات فرهنگی در جنگل های شهرستان جوانرود تایید شد. این نتایج نشان می دهد که برای بهره برداری پایدار از خدمات فرهنگی بوم سازگان در شهرستان جوانرود به ارتقای زیرساخت های شهرستان (به خصوص جاده)، تقویت یگان حفاظت منابع طبیعی و ارتباط با دستگاه های اجرایی دیگر و نیز تقویت ترویج در حوزه منابع طبیعی نیاز است. تحلیل SWOT، توسعه پایدار، جنگل های زاگرس، خدمات بوم سازگان .

کلیدواژه ها:

تحلیل SWOT ، توسعه پایدار ، جنگل های زاگرس ، خدمات بوم سازگان