اخلاق رسانه در عصر الگوریتم و هوش مصنوعی: از قواعد حرفه ای تا مسئولیت توزیع شده

اخلاق رسانه در دو دهه ی اخیر با ظهور پلتفرم های دیجیتال، الگوریتم های شخصی سازی، هوش مصنوعی مولد و سرمایه داری نظارتی، دستخوش دگرگونی های بنیادین و بی سابقه ای شده است که چارچوب های کلاسیک قاعده محور را ناکارآمد ساخته است. این مقاله با رویکردی میان رشته ای به تحلیل چیستی و چگونگی اخلاق رسانه در عصر الگوریتمی می پردازد و نشان می دهد که اخلاق رسانه ی سنتی مبتنی بر اصولی چون صداقت، بی طرفی و احترام به حریم خصوصی، هرچند کماکان ارزشمندند، برای مواجهه با چالش های نوظهوری مانند محتوای تولیدشده توسط هوش مصنوعی، سوگیری الگوریتمی، تعدیل خودکار محتوا و اقتصاد داده کافی نیستند. بررسی پیشینه نشان می دهد که پژوهش های اخلاق رسانه از کدهای صنفی اولیه در دهه ی ۱۹۲۰، به نظریه ی مسئولیت اجتماعی در دهه ی ۱۹۵۰، سپس فلسفه ی اطلاعات فلوریدی در دهه ی ۲۰۰۰ و نهایتا اخلاق الگوریتم و سرمایه داری نظارتی در دهه ی ۲۰۱۰ تحول یافته است. داده های تجربی ارائه شده در این مقاله -شامل یافته هایی از ۲۵۰۰ روزنامه نگار در ۱۵ کشور، ۱۲۰۰ مقاله ی خبری تولیدشده با هوش مصنوعی، ۳۴۰۰ کاربر فیسبوک، ۲۸۰۰ کاربر توییتر و فراتحلیل ۶۸ مطالعه- آشکار می سازد که ۷۳ درصد روزنامه نگاران با معضلات اخلاقی حل نشده مواجه اند، الگوریتم ها محتوای اقلیت های قومی را ۳۸ درصد بیشتر حذف می کنند، میزان تشخیص صحیح ویدئوهای دیپ فیک توسط افراد عادی تنها ۴۷ درصد است و وجود کد اخلاقی مدون به تنهایی تاثیر معناداری بر رفتار حرفه ای ندارد. نتیجه گیری اصلی مقاله این است که اخلاق رسانه در عصر دیجیتال، دیگر تنها اخلاق کنشگران انسانی نیست، بلکه اخلاق معماری، اخلاق داده و اخلاق طراحی نیز هست و نیازمند گذار از مدل های قاعده محور و پسینی به مدل های زمینه مند، پیش دستانه و مشارکتی است. بر این اساس، پیشنهادهایی در چهار سطح نظری-فلسفی (اخلاق توزیع شده)، طراحی و فنی (الگوریتم های شفاف، سامانه های فرجام خواهی ترکیبی)، نهادی-سیاستی (شورای ملی اخلاق الگوریتم، صندوق عدالت الگوریتمی) و آموزشی-پژوهشی (بازطراحی دروس، پژوهش های تجربی ترکیبی) ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

اخلاق رسانه ، الگوریتم ، هوش مصنوعی مولد ، سرمایه داری نظارتی ، سوگیری الگوریتمی ، دیپ فیک ، شفافیت الگوریتمی ، مسئولیت توزیع شده