تاملی بر زیست بوم اضطراب امتحان در نظام آموزشی رسمی

اضطراب امتحان یکی از فراگیرترین چالش های نظام آموزشی رسمی است که فراتر از یک واکنش عاطفی فردی، ریشه در ساختارهای کلان و تعاملات سیستمیک محیط آموزشی دارد. پژوهش حاضر با هدف تاملی بر «زیست بوم اضطراب امتحان» و واکاوی ریشه ها، نشانه ها و پیامدهای این پدیده در نظام آموزشی انجام شد. این مطالعه از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت و روش، کیفی و از نوع تحلیلی-توصیفی است که داده های آن به شیوه کتابخانه ای (اسنادی) از منابع معتبر داخلی و خارجی گردآوری شده است. یافته های حاصل از تحلیل منابع نشان داد که اضطراب امتحان محصول تعامل پیچیده میان چهار رکن اصلی شامل فشارهای ساختاری و سیستمی (نظام نمره محور)، انتظارات کنترل گرانه والدین، الگوهای پداگوژیک معلمان (پداگوژی ترس) و ویژگی های فردی دانش آموزان (کمال گرایی منفی و خودپنداره ضعیف) است. این زیست بوم با تبدیل امتحان به یک تهدید هویتی، منجر به تداخل در حافظه کاری، یادگیری سطحی و طوطی وار، و در نهایت «ناامیدی آموخته شده» در فراگیران می شود. نتیجه گیری پژوهش حاکی از آن است که اضطراب امتحان نه یک عارضه جانبی، بلکه یک تولید سیستمیک است؛ لذا برای گذار از وضعیت موجود، تغییر پارادایم از «فرهنگ سنجش قضاوت گر» به «ارزشیابی بالنده» و بازسازی پیوندهای عاطفی و آموزشی میان خانه، مدرسه و معلم جهت فراهم سازی محیطی مبتنی بر امنیت روانی و یادگیری اصیل ضرورت دارد.

کلیدواژه ها:

اضطراب امتحان ، زیست بوم آموزشی ، نظام نمره محور