تحلیل علل ریشه ای حوادث فوران چاه های نفت و گاز با استفاده از مدل ترکیبی CAST/STAMP در چارچوب ارزیابی نوین ریسک

صنعت حفاری نفت و گاز به دلیل ماهیت پیچیده عملیات، وجود شرایط کاری پرخطر و احتمال بروز رویدادهای با پیامد شدید، همواره یکی از صنایع با ریسک بالا محسوب می شود. در این میان، فوران چاه های نفت و گاز به عنوان یکی از بحرانی ترین حوادث صنعت حفاری شناخته شده و می تواند منجر به خسارات جانی، زیست محیطی و اقتصادی گسترده گردد. هدف پژوهش حاضر، تحلیل علل ریشه ای حوادث منجر به فوران چاه های نفت و گاز در ایران با استفاده از مدل ترکیبی CAST/STAMP در چارچوب رویکردهای نوین ارزیابی ریسک می باشد. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش توصیفی–تحلیلی است. داده های پژوهش از طریق بررسی گزارش های حوادث، مطالعات پیشین و نظرات خبرگان صنعت حفاری جمع آوری گردید. در این تحقیق، با بهره گیری از مدل CAST مبتنی بر نظریه STAMP، ساختار کنترل ایمنی، محدودیت های کنترلی و عوامل سیستمی موثر بر بروز حوادث مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج پژوهش نشان داد که عواملی نظیر ضعف در اطلاع رسانی علائم هشداردهنده، نقص در محاسبات فشار و کنترل چاه، عدم بازخورد موثر میان پیمانکار و کارفرما و ناکارآمدی در مدیریت عملیات از مهم ترین علل ریشه ای وقوع فوران می باشند. یافته های این مطالعه نشان می دهد که استفاده از مدل های سیستمی نوین در تحلیل حوادث، نسبت به روش های سنتی، توانایی بیشتری در شناسایی عوامل پنهان و علل بنیادی حوادث داشته و می تواند نقش موثری در ارتقای ایمنی عملیات حفاری ایفا نماید.

کلیدواژه ها:

فوران چاه ، ارزیابی ریسک ، مدل CAST ، نظریه STAMP ، صنعت حفاری ، مدیریت HSE