وضعیت هستی شناسانه طبایع چهارگانه در چهارچوب طبیعیات جابر بن حیان؛ تمایزها و شباهت های آن با سنت های پیشین

طبایع چهارگانه جایگاهی ویژه و مهم در نظریات فلسفه طبیعی جابر بن حیان دارند، تا جایی که می توان فلسفه طبیعی او را «فیزیک طبایع» نامید. کمتر متنی از متون اصلی منسوب به جابر را می توان یافت که در آن از طبایع به تفصیل سخن نرفته باشد. از منظر تاریخی، شباهت های بسیاری میان نظریات جابر با فیلسوفان طبیعی پیش از او در باب طبایع چهارگانه وجود دارد، اما بعضی از ادعاهای او فرضیه متمایز بودن نظریه جابر را به ویژه از حیث هستی شناسی یا آنتولوژیک طبایع مطرح می کنند. اساس نظر جابر متاثر از نگاه کاملا عمل گرایانه اوست این است که کیفیات هویاتی مستقل و البته مجسم اند که مانند مواد فیزیکی قابلیت ترکیب با هم را دارند یا امکان تجزیه آن ها از یکدیگر وجود دارد. بااین حال، این فرضیه یعنی متمایز و بدیع بودن ادعای جابر مستلزم تحلیل و تطبیق نظریات مفصل او در موضوع طبایع با سنت های فیزیکی مطرح و مشهور پیش از او یعنی سنت فلسفه طبیعی ارسطویی، افلاطونی، رواقی و نوافلاطونی است. مسئله اصلی این مقاله تبیین وضعیت آنتولوژیک طبایع چهارگانه نزد جابر و سنجش میزان تمایز آن براساس متون و محتواهای مرتبط با موضوع است.

کلیدواژه ها:

جابر بن حیان ، طبایع چهارگانه ، فلسفه طبیعی ، رواقیون ، نوافلاطونیان