تحلیل انتقادی دیدگاه مهدی حائری یزدی درباره پاسخ ملاصدرا به مسئله وجود ذهنی بر پایه حمل اولی و حمل شایع صناعی

مسئله وجود ذهنی ازجمله مباحث بنیادین در فلسفه اسلامی به شمار می رود. اشکال مشهور، در این زمینه، اجتماع دو مقوله متباین به تمام ذات در قالب یک صورت ذهنی واحد است. در طول تاریخ فلسفه، پاسخ های متعددی از سوی اندیشمندان مختلف به این اشکال داده شده است. ملاصدرا با تمایز نهادن میان دو حیثیت برای صورت های ذهنی، مبتنی بر تفاوت «حمل اولی» و «حمل شایع صناعی»، کوشیده است پاسخی برای این مسئله بیابد. این پاسخ نزد حکما و فلاسفه پس از وی با استقبال و پذیرش مواجه شده است. بااین حال، مهدی حائری یزدی این پاسخ صدرالمتالهین را ناتمام تلقی کرده و در آثار خود به تبیین ابهامات موجود در آن پرداخته است. این مقاله با رویکردی تحلیلی  تطبیقی، در گام نخست، به تبیین پاسخ ملاصدرا می پردازد، سپس نقدهای حائری یزدی را بررسی می کند و، در پایان، با نگاهی انتقادی به دیدگاه وی نشان خواهد داد که نقدهای او بر پاسخ صدرایی قانع کننده نیست و پاسخ ملاصدرا در برابر این شبهه معتبر و استوار است.

کلیدواژه ها:

وجود ذهنی ، حائری یزدی ، ملاصدرا ، اثر ذاتی ، مقوله