جنسیت و حقوق در پرتو روش شناسی استنباط

ازنظر قرآن، مبنای کلان نظام تشریع اسلامی، «عدالت» است. براین اساس، مبنای خرده نظام فقهی یا حقوقی زنان، «عدالت جنسیتی» خواهد بود. مسئله اصلی این پژوهش آن است که چگونگی استنباط حقوق زنان از منابع فقه، بر مبنای عدالت جنسیتی، درخور کاوش فقهی است. این نوشتار به روش توصیفی و تحلیلی، به بررسی و ارزیابی روش های مهم استنباط احکام (نص بسند اجتهادی و مقاصدی نواندیشان دینی) پرداخته است. یافته ها نشان می دهد دررابطه با پرسش مذکور، روش های مهم استنباط احکام، بررسی و ارزیابی گردید. براین اساس، الف) در روش نص بسند اجتهادی، چون همسویی آن با عدالت مورد توجه نیست، شکاف های جنسیتی در حقوق زن و مرد بسیار پررنگ است. ب) در روش مقاصدی نواندیشان دینی، نصوص شرعی، تاریخی شمرده می شود و از چرخه استنباط حذف می گردد. در این روش، حقوق زنان از مقاصد شریعت ازجمله اصل مساوات استنباط می شود و از مبنای قرآنی عدالت فاصله می گیرد. در نتیجه با اجتهاد «نص محور»، عدالت جنسیتی، قابل دستیابی است. در این روش، حقوق زنان از نصوص شرعی استنباط می شود و درعین حال، عدالت به عنوان غایت تشریع اسلامی، در تفسیر نصوص شرعی ایفای نقش می نماید. پیش فرض این روش، امکان درک ملاک های احکام حقوقی زنان توسط خرد انسانی است.

کلیدواژه ها:

حقوق ، روش شناسی استنباط ، تبعیض جنسیتی ، تساوی جنسیتی ، عدالت جنسیتی