تحلیل ناهمگنی فضایی توزیع خدمات شهری در کلان شهر تبریز با بهره گیری از مدل رگرسیون وزنی جغرافیایی و شاخص های خودهمبستگی فضایی

توزیع فضایی خدمات شهری نقش مهمی در تحقق عدالت فضایی، ارتقای کیفیت زندگی و افزایش کارایی نظام برنامه ریزی شهری دارد. در کلان شهر تبریز، گسترش نامتوازن کالبدی، تمرکز فعالیت ها و رشد جمعیت موجب نابرابری مکانی در استقرار خدمات و کاهش دسترسی شهروندان شده است. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت توصیفی–تحلیلی با رویکرد فضایی–آماری است و با هدف تحلیل الگوی پراکنش خدمات شهری و سنجش میزان انطباق آن با تراکم جمعیت در سطح نواحی شهری تبریز انجام شده است. داده های مکانی خدمات و جمعیت با بهره گیری از مدل های تراکم کرنل، شاخص میانگین نزدیک ترین همسایگی (ANN)، شاخص خودهمبستگی فضایی موران جهانی و مدل رگرسیون وزنی جغرافیایی (GWR) در محیط GIS تحلیل شدند. نتایج نشان می دهد که اغلب خدمات شهری دارای الگوی خوشه ای و تمرکز بالا در هسته مرکزی شهر هستند و با فاصله گرفتن از مرکز، تراکم و تنوع خدمات کاهش می یابد. مقادیر ANN کمتر از یک و مقادیر مثبت و معنادار موران جهانی، وجود خودهمبستگی فضایی مثبت و تمرکز ساختاریافته خدمات را تایید می کند. نتایج GWR نیز بیانگر ناهمگنی مکانی رابطه میان تراکم جمعیت و تعداد خدمات است؛ به گونه ای که شدت این رابطه در نواحی مختلف متفاوت بوده و انطباق کامل میان نیاز جمعیتی و استقرار خدمات مشاهده نمی شود. این وضعیت حاکی از چالش در تحقق عدالت افقی و عمودی در توزیع خدمات شهری است. بر این اساس، تقویت قطب های خدماتی پیرامونی و بازنگری در سیاست های مکان یابی خدمات برای کاهش نابرابری فضایی ضروری است.

کلیدواژه ها:

توزیع فضایی ، خدمات شهری ، رگرسیون وزن دار جغرافیایی ، کلان شهر تبریز