تحلیل رابطه فاصله از مرکز استان با ابعاد محرومیت چندگانه مطالعه موردی: استان آذربایجان شرقی

تمرکز نامتوازن فرصت های توسعه، نقش مهمی در شکل گیری الگوهای محرومیت منطقه ای ایفا می کنند. اما، اثر فاصله فضایی بر ابعاد مختلف محرومیت، به صورت متفاوت موردبررسی قرار نگرفته است. هدف این پژوهش، تحلیل رابطه میان فاصله از مرکز استان و ابعاد مختلف محرومیت چندگانه در سطح شهرستان های استان آذربایجان شرقی در سال ۱۳۹۵ با استفاده از شاخص های مستخرج از ادبیات جهانی است. در این راستا، ابتدا با استفاده از روش تحلیل عاملی اکتشافی، ابعاد مختلف محرومیت استخراج و امتیاز عاملی هر شهرستان محاسبه شده است. درصد واریانس برای هرکدام از ابعاد قابل قبول (۵/۰-۷/۰) حاصل شده است و از طرفی مقادیر KMO، قابلیت تفسیر مدل شده و امتیازات عاملی استانداردشده ای برای هر شهرستان محاسبه شده است. سپس، به منظور بررسی رابطه میان فاصله فضایی و هر یک از ابعاد محرومیت، از مدل رگرسیون خطی ساده استفاده گردیده است. همچنین آزمون Moran’s I برای سنجش خودهمبستگی فضایی در داده ها مورداستفاده قرارگرفته است. مقادیر به دست آمده از نتایج رگرسیون برای هر بعد متفاوت بوده به طوری که اعداد ضریب تعیین (R²)، در بازه (۰.۰۵-۰.۶۵) قرار داشته است. بنابراین نتایج نشان داد که فاصله فضایی تاثیر مثبت و معناداری بر محرومیت های اشتغال، آموزش و مسکن دارد. در مقابل، رابطه فاصله با محرومیت بهداشتی ضعیف بوده و برای محرومیت دسترسی، رابطه معناداری مشاهده نشده است. این یافته ها نشان می دهد که اثر فاصله فضایی بر محرومیت، ماهیتی غیریکنواخت دارد و تمامی ابعاد محرومیت به یک میزان تحت تاثیر موقعیت فضایی قرار نمی گیرند. این پژوهش درک دقیق تری از سازوکارهای فضایی نابرابری منطقه ای فراهم می کند.

کلیدواژه ها:

محرومیت چندگانه ، نابرابری فضایی ، فاصله فضایی ، تحلیل عاملی ، رگرسیون خطی